Kulis.az bir zamanlar çox məşhur olmasına baxmayaraq, bu gün unudulan 10 romanı təqdim edir.

1. "Şeytanın kədəri" – Mariya Korelli

Mariya Korellinin 1895-ci ildə nəşr olunan bu əsəri dünyanın ilk müasir bestselleri hesab edilir. Roman yoxsulluq içində yaşayan, lakin qəfildən böyük sərvət və müəmmalı bir dost qazanan gənc yazıçının hekayəsindən bəhs edir. Öz dövründə böyük səs-küy yaradan və satış rekordları qıran bu kitab cəmiyyətin əxlaqi dəyərlərini sərt şəkildə tənqid edir. Müəllifin adı bir zamanlar ən böyük klassiklərlə birgə çəkilsə də, əsər bu gün demək olar ki, unudulub. Buna baxmayaraq, "Şeytanın kədəri" populyar ədəbiyyat tarixində silinməz bir iz buraxmağı bacarıb.

2. "Trilbi" – Corc dü Morye

1894-cü ildə işıq üzü görən bu roman XIX əsrin sonlarında görünməmiş bir mədəni fenomenə çevrilmişdi. Hekayə Parisdə yaşayan və qəribə musiqi qabiliyyətinə malik olan Trilbi adlı gənc qadının faciəvi həyatından bəhs edir. Kitabdakı hipnozçu Svinqali obrazı o qədər təsirli idi ki, onun adı psixoloji manipulyasiya edən şəxsləri bildirmək üçün lüğətlərə daxil oldu. Əsərin böyük şöhrətinə baxmayaraq, indiki oxucular bu unikal qotik hekayə ilə demək olar ki, maraqlanmırlar. Bir zamanlar qadınların geyim tərzinə belə təsir edən roman indi yalnız ədəbiyyat tarixçilərinin diqqətini cəlb edir.

3. "Faytonun sirri" – Ferqyus Hyum

Avstraliyalı yazıçı Ferqyus Hyum tərəfindən 1886-cı ildə qələmə alınan bu detektiv romanı nəşr olunduğu vaxt Artur Konan Doylun əsərlərindən daha çox satılmışdı. Melburn küçələrində gecə yarısı bir faytonda tapılan cəsədlə başlayan süjet oxucunu şəhərin həm yoxsul, həm də zadəgan təbəqələrinin gizli həyatına aparır. Dövrünün oxucuları cinayətin sirrini tapmaq üçün bu kitabı rəflərdən süpürürdülər. Böyük tirajlara və detektiv janrına verdiyi töhfələrə baxmayaraq, əsər və müəllifi müasir dövrdə tamamilə unudulub. Qatil kimliyi ilə dövrün insanlarını həyəcanlandıran bu hekayə bu gün klassik detektivin ilk qurbanlarından birinə çevrilib.

4. "Skaramuş" – Rafael Sabatini

Böyük Fransa inqilabı dövründə cərəyan edən bu macəra romanı 1921-ci ildə nəşr olunanda bütün dünyada milyonlarla nüsxə satmışdı. Ən yaxın dostunun qisasını almağa and içən gənc hüquqşünas Andre-Lui Moro gizlənmək üçün səyyar teatr truppasına qoşulur və "Skaramuş" maskası altında şöhrət tapır. Kitabın ilk cümləsi ədəbiyyat tarixinin ən məşhur girişlərindən biri hesab olunsa da, əsərin özü əvvəlki populyarlığını çoxdan itirib. Qılıncoynatma səhnələri, intriqalar və kəskin ağıl ilə dolu bu hekayə öz dövründə kino sənayesini də fəth etmişdi. İndi isə o, yalnız köhnə macəra filmlərinin pərəstişkarları və nostalji axtaran oxucular tərəfindən xatırlanır.

5. "Entoni Advers" – Hervi Allen

1933-cü ildə işıq üzü görən bu monumental tarixi roman dövrünün ən böyük ədəbi hadisələrindən biri idi. Əsər XVIII əsrin sonu və XIX əsrin əvvəllərində Avropa, Afrika və Amerikada səyahət edən yetim bir gəncin epik həyat hekayəsini nəql edir. Kitab nəşr olunduğu ilk illərdə o qədər populyar idi ki, gələcək nəsillərin ad seçimlərinə belə təsir etmişdi. Həcminin böyüklüyünə baxmayaraq, qlobal miqyasda böyük bir oxucu kütləsi tərəfindən sevgi ilə oxunurdu. Bu gün isə Hervi Allenin bu şah əsəri demək olar ki, heç kimin xatirəsində yaşamır və kitabxana rəflərinin dərinliklərində tozlanır.

6. "Sədaqətli nimfa" – Marqaret Kennedi

Marqaret Kennedinin 1924-cü ildə yazdığı bu roman iyirminci əsrin əvvəllərində cəmiyyətin ən çox müzakirə etdiyi və oxuduğu əsərlərdən biri idi. Əsər qaydasız və sərbəst həyat tərzi sürən eksentrik bir musiqiçi ailəsinin dramatik yaşantılarına diqqət çəkir. Xüsusilə də gənc Terezanın sevgisi və ənənəvi cəmiyyət qaydaları ilə toqquşması dövrün oxucularını dərindən sarsıtmışdı. Kitab əsasında həm böyük səhnə əsərləri, həm də bir neçə uğurlu film çəkilmişdi. Buna baxmayaraq, bir zamanlar hər kəsin dilində əzbər olan bu fərqli ailə hekayəsi müasir oxucuların diqqətindən kənarda qalıb.

7. "Zenda məhbusu" – Entoni Houp

1894-cü ildə qələmə alınan bu əsər "Ruritaniya romanı" adlanan yeni bir ədəbi subjanrın yaranmasına səbəb olmuşdu. Təsadüf nəticəsində uydurma Ruritaniya krallığının taxt varisinə oxşayan ingilis turist kralı xilas etmək üçün onun yerini tutmaq məcburiyyətində qalır. Siyasi intriqalar, cəsarətli döyüşlər və qadağan olunmuş sevgi xətti bu qısa macəra romanını tez bir zamanda bestsellerə çevirmişdi. Əsər uzun onilliklər boyu gənclərin ən sevimli romanı olsa da, dövrümüzdə şöhrətini itirib. Xəyali bir ölkənin nağılvari intriqaları artıq keçmişin tozlu səhifələri arasında qalıb.

8. "Lorna Dun" – Riçard Blekmar

XIX əsrin ən məşhur tarixi romantik əsərlərindən olan "Lorna Dun" 1869-cu ildə nəşr edildiyi zaman bütün İngiltərəni fəth etmişdi. XVII əsrin qanlı çəkişmələri fonunda sadə kəndli gənc ilə zadəgan quldur ailəsinin qızı arasında yaşanan qadağan olunmuş məhəbbət hekayəsi oxucuları valeh edirdi. Kitabın təsiri o qədər güclü idi ki, romanın cərəyan etdiyi Eksmur bölgəsi turistlərin axınına məruz qalmışdı. İllər keçdikcə saysız-hesabsız nəşrləri və uyğunlaşdırmaları ortaya çıxsa da, bugünkü oxucu kütləsi tərəfindən nadir hallarda xatırlanır. Bir vaxtların ən məşhur sevgi dastanlarından biri olan bu əsər artıq ədəbiyyatın unudulmuş incilərindən sayılır.

9. "Ovod" – Etel Lilian Voyniç

Etel Lilian Voyniçin 1897-ci ildə yazdığı bu roman xüsusilə sovet məkanında misli görünməmiş bir populyarlıq qazanmış, milyonlarla tirajla satılmışdı. İtaliyanın azadlığı uğrunda mübarizə aparan Artur Börtonun faciəvi və qəhrəmanlıqla dolu həyatı gənclər üçün əsl fədakarlıq simvolu idi. Əsərin qəhrəmanı sarsılmaz iradəsi ilə nəsillərə təsir edir, xəyanətə və əzablara baxmayaraq, öz ideallarına sadiq qalırdı. Zamanında dəfələrlə ekranlaşdırılan və teatr səhnələrini bəzəyən bu kitab qlobal dünyada və müasir cəmiyyətdə demək olar ki, oxunmur. Dövrün ideologiyasına xidmət edən ruhu ilə məşhurlaşan "Ovod" bugünkü nəslin ədəbi zövqündən çox uzaq düşüb.

10. "Bo Jest" – Persival Kristofer Ren

1924-cü ildə işıq üzü görən "Bo Jest" Fransız Xarici Legionu haqqında yazılmış ən məşhur və ən çox satılan macəra romanıdır. Zinət əşyasının oğurlanmasında şübhəli bilinən üç qardaşın evdən qaçaraq Şimali Afrika səhralarında çətin əsgər həyatına başlaması romanın əsas süjet xəttini təşkil edir. Əsər qardaşlıq sevgisi, cəsarət və qurban vermək mövzularını son dərəcə dramatik şəkildə işləyərək dövrünün oxucularını ovsunlamışdı. Bir çox filmlərin və populyar mədəniyyət nümunələrinin ilham mənbəyi olsa da, müasir dövrdə kitabın adı tamamilə unudulub. Qəhrəmanlıq romantikası və səhra sərgüzəştləri ilə dolu bu maraqlı əsər bu gün sadəcə klassik macərasevərlərin arxivində tapılır.

• “Hacı Qara” tamaşasının premyerası olacaq
• Tanınmış rejissorun 65 illiyi qeyd edildi
• Həsən bəy Zərdabinin Dumadakı fəaliyyəti - O, hansı işləri görmüşdü?