Redaktorlar poeziyanı öldürür? - Sovetin qalıqlarından qurtulmaq vaxtıdır!

Redaktorlar poeziyanı öldürür? - Sovetin qalıqlarından qurtulmaq vaxtıdır!
26 iyun 2025
# 16:00

Kulis.az Tural Turanın yeni yazısını təqdim edir.

Poeziyada sovet dövrünün qalıqlarından tamamilə qurtulmağın zamanı çatıb. Məsələn, şeirin redaktəsi, kitabın redaktoru kimi anlayışlar ortadan qalxmalıdır. Hər bir şeirin ən yaxşı redaktoru müəllifin özüdür.

Hətta hər şeir kitabına da müəllifdən həssas heç kim yanaşa bilməz.

Ümumiyyətlə, şeir redaktorluğu, kitab redaktorluğu kimi anlayışlar tarixin zibilliyinə atılmalıdır. Modern Avropada belə bir anlayış artıq yoxdur.

Xanımlar və cənablar, şeirlər, poetik nümunələr redaktə olunmamalıdır! Şeirin ruhuna yad nəfəs dəyməməlidir! Müəyyən müddət sonra müəllif özü öz şeirinə qayıtmalı, "ütüləməli”dir, vəssalam. Yəni bədii mətnə ümumiyyətlə, müəllifin özündən başqa kimsə müdaxilə etməməlidir.

Bir şeirin ən gözəl redaktorluğu müəllifin aylar, hətta illər sonra həmin mətnə yenidən qayıdışı prosesində baş verir. Yarımçıq ruhlar tamamlanır. İlk yazı prosesində itən enerji xətti ümumi bloka yenidən qoşulur.

Müəllif bir şeirə ömür boyunca qatıtmalıdır. Bu, şeirə əlavə rənglər qatmalıdır. Hətta bir poetik mətnin onlarla, yüzlərlə əlyazması olmalıdır.

...Şeir bir kitabda başqa cür, digərində tamam fərqli şəkildə verilə bilər. Burada qəbahətli heç nə yoxdur. Əksinə, poetik ruhun, müəllif duyğuların rəngarəngliyi oxucuya inanılmaz xoşbəxtlik ilğımları bəxş edir.

Fikrimcə, “ön söz” anlayışı da yığışdırılmalıdır. Təzə çıxan kitab haqqında “ön sözləri” söz önü kimi elə müəlliflərin özləri yazmalıdırlar. Onlar da uzun-uzadı sicilləmələrdən qaçmalıdırlar. İmzakar yeni çap olunan kitabları haqqında bir neçə cümlə ilə düşüncələrini bölüşsələr kifayətdir. Çünki ömrün sürətlə gödəldiyi zamanda oxucunun əlavə vaxtını almaq nəyə lazımdır?!

Bəzən yüz səhifəlik kitaba on səhifəlik ön söz yazırlar. Tamamilə yersiz və anlaşılmaz tendensiyadır. Bir sıra hallarda isə müəlliflər yeni çıxan kitablarını Xalq şairi, Xalq yazıçısı fəxri adı olan sələflərinə əmanət edirlər ki, redaktə eləsin, ütüləsin. Həmin titullu şair də şeirin gərdəyinə əğyar kimi “uzanır”. Öz yad nəfəsi ilə şeiri “murdarlayır”... Çünki özü həmin imzadan qat-qat aşağı poetik düşüncəyə sahibdir.

Hətta bəzi titullu, adlı-sanlı şair-redaktorlar ön söz yazarkən ona həvalə edilən şeirlərin poetik kodlarını aça bilmirlər. Müəllifə deyirlər ki, özün mətni yaz, altına da mənim imzamı qeyd edərsən, vəssalam...

Doğrusunu söyləmək istəyirəm, mən heç zaman ön sözləri oxumuram. Çünki əlimdəki kitabı, onun müəllifini özüm kəşf etmək istəyirəm. Kitabın enerjisini, ruhunu özüm duymayacağamsa, kimsə istiqamət verəcəksə, mən həmin kitabı niyə oxumalıyam, axı...

Şair, şeir məhrəm məsələdir. Evin – ruhun içidir. Ona yad nəfəslərin toxunmasına necə qıyırsınız?

# 2215 dəfə oxunub

Oxşar xəbərlər

Marina Abramoviçin  80 illiyinə həsr olunan böyük sərgi Romada açıldı

Marina Abramoviçin 80 illiyinə həsr olunan böyük sərgi Romada açıldı

18:39 18 noyabr 2026
ADU-da  “Azərbaycan-Özbək dili əlaqələri: tarixi və müasir müstəvidə”  adlı tədbir keçirildi

ADU-da “Azərbaycan-Özbək dili əlaqələri: tarixi və müasir müstəvidə” adlı tədbir keçirildi

17:42 18 noyabr 2026
Kembric Lüğəti 2026-cı ilin sözünü seçdi - "Human" nə deməkdir?

Kembric Lüğəti 2026-cı ilin sözünü seçdi - "Human" nə deməkdir?

17:19 18 noyabr 2026
Parfenonun itmiş heykəltəraşlıq kompozisiyası yenidən quruldu

Parfenonun itmiş heykəltəraşlıq kompozisiyası yenidən quruldu

16:46 18 noyabr 2026
Harvard  150 ildən sonra Braziliyaya iki kölə edilmiş insanın  qalıqlarını qaytardı

Harvard 150 ildən sonra Braziliyaya iki kölə edilmiş insanın qalıqlarını qaytardı

16:17 18 noyabr 2026
Məşhur reper məhkəmə qarşısına çıxacaq - Səbəb

Məşhur reper məhkəmə qarşısına çıxacaq - Səbəb

15:44 18 noyabr 2026
Ana səhifə Reels Yazarlar Xəbərlər