Bu gün tanınmış türkiyəli rejissor Metin Erksanın anım günüdür.
Kulis.az sənətkarın çinin 3 məşhur filmi haqqında materialı təqdim edir.
Metin Erksan türk kinosunun "Qızıl çağ"ının təməllərini qoyan, cəmiyyət realizmi cərəyanın banisi və müəllif kinosunun aparıcı rejissorlarından biridir. İstanbul Universitetində sənət tarixi təhsili alan Erksan kinoya tənqidçi kimi başlayıb, daha sonra rejissor kürsüsünə keçərək ssenarilərini şəxsən yazdığı özünəməxsus filmlər ərsəyə gətirib. O, filmlərində xüsusilə mülkiyyət arzusu, torpaq münaqişələri, kəndli-ağa münasibətləri və insan psixologiyasının qaranlıq tərəflərini cəsarətli realizmlə ekrana köçürüb. Usta rejissor hər daim kompromissiz xarakteri və senzuraya qarşı prinsipial mübarizəsi ilə tanınıb.
"Susuz yaz" (1963)
Metin Erksanın rejissorluğunu etdiyi bu film, Egey kəndlərindən birində öz torpaqlarındakı su mənbəyini digər kəndlilərlə paylaşmaq istəməyən təkəbbürlü böyük qardaşla onun vicdanlı kiçik qardaşı arasındakı münaqişədən bəhs edir.
Mülkiyyət hissiyyatı, sosial ədalətsizlik və basdırılmış cinsi arzular kimi ağır mövzuları cəsarətlə işləyən rejissor Türkiyə kinosunda realizm cərəyanının əsasını qoyub.
Filmin çəkilişlərindəki təbii kənd mühiti və kölgə-işıq oyunları Erksanın özünəməxsus vizual dilini parlaq şəkildə nümayiş etdirir.
Dövrün senzurasına baxmayaraq xaricə gizli çıxarılan ekran əsəri 1964-cü ildə Berlin Beynəlxalq Film Festivalında "Qızıl Ayı" mükafatını qazanaraq Türk kinosuna ilk böyük beynəlxalq zəfəri gətirmişdir.
Eyyub və Hasan qardaşlarının mübarizəsi üzərində qurulan bu film mülkiyyətin insan psixologiyasını necə eybəcərləşdirdiyini göstərən şah əsərdir.
"Sevmək zamanı" (1965)
Metin Erksanın bu filmi adada təmirlə məşğul olduğu bir villadakı zəngin qadının şəklinə aşiq olan kasıb boyaçı Halilin mistik və fəlsəfi əhvalatını mövzu götürür.
Qadının özü Halillə tanış olub sevgisinə qarşılıq vermək istədikdə, Halil insanın özünə deyil, onun yaratdığı surətə və öz xəyalındakı sevgiyə aşiq olduğunu bildirərək real münasibəti rədd edir.
Rejissor Qərb kinosunun vizual estetikası ilə Şərq təsəvvüf fəlsəfəsini mükəmməl şəkildə harmanlayaraq zamansız sevgi dastanı yaratmışdır.
Filmin vizual kadrları, yağışlı ada atmosferi və musiqi seçimi Türk kino tarixinin ən poetik görüntüləri hesab olunur.
Öz dövründə nümayiş etdirilməyə salon tapmayan bu film illər keçdikdən sonra dünya kinoşünasları tərəfindən Metin Erksanın ən böyük işi kimi qəbul edilmişdir.
"İlanların öcü" (1962)
Fakir Baykurtun eyniadlı romanı əsasında Metin Erksanın çəkdiyi bu film Anadolu kəndində evinin qabağındakı torpaq sahəsini qanunsuz mənimsəmək istəyən kənd muxtarına qarşı mübarizə aparan Qara Bayramın və anasının müqavimətindən bəhs edir.
Rejissor kəndli psixologiyasını, feodal ədalətsizliyi və dövlət-vətəndaş münasibətlərindəki boşluqları heç bir bəzək vurmadan, çılpaq realizmlə ekrana köçürmüşdür.
Fikrət Hakan və Aliye Rona kimi ulduzların unudulmaz aktyorluğu Erksanın dinamik və gərgin rejissorluq temposu ilə birləşərək tamaşaçını ilk dəqiqədən təsirinə alır.
ilm cəsarətli sosial tənqidinə görə dövrün senzura şurası tərəfindən qadağan edilsə də, şəxsən prezident Cemal Gürselin müdaxiləsi ilə nümayişə buraxılmışdır.
“İlanların öcü" Metin Erksanın cəmiyyət realizmi kino dövrünün ən qüdrətli və prinsipial sütunlarından biridir.
