Bu gün amerikalı yazıçı Harriet Biçer-Stounun anım günüdür.

Kulis.az onun həyatı və yaradıcılığı haqqında maraqlı faktları təqdim edir.

Harriet Biçer-Stoun dünya ədəbiyyatı tarixinə yalnız güclü bir yazıçı kimi deyil, həm də yazdığı tək bir kitabla bütöv bir ölkənin tarixinə təsir edən, quldarlıq quruluşunun təməllərini sarsıdan cəsur bir qadın kimi düşüb. Onun "Tom dayının daxması" romanı ABŞ-da Vətəndaş müharibəsinin başlamasında mühüm qığılcımlardan biri hesab olunur.

Harriet 1811-ci ildə ABŞ-ın Konnektikut ştatında doğulub. Atası Layman Biçer dövrünün ən məşhur xristian vaizlərindən biri olub.

O, ailənin 13 uşağından biri idi. Bacı və qardaşlarının demək olar ki, hamısı sonradan ABŞ-ın ictimai və dini həyatında tanınmış simalara çevriliblər.

Harriet cəmi 5 yaşında olarkən anasını vərəmdən itirib. Bu itki onun uşaqlıq illərinə dərindən təsir edib.

Onun qardaşı Henri Uord Biçer də ABŞ tarixinə ən nüfuzlu quldarlıq əleyhdarı və vaizlərdən biri kimi düşüb. Harriet yazılarında tez-tez onunla məsləhətləşirdi.

Harriet hələ 21 yaşında ikən böyük bacısı Ketrinin açdığı məktəbdə müəllimlik etməyə və ilk coğrafiya dərsliklərini yazmağa başlayıb.

Harriet 1849-cu ildə 18 aylıq oğlu Samueli vəba epidemiyasında itirir. Sonradan o yazırdı: "Övladını itirən bir ananın çəkdiyi acı, mənə övladları əllərindən alınıb qul kimi satılan qaradərili anaların nələr hiss etdiyini anlamağa kömək etdi."

"Tom dayının daxması" birbaşa kitab kimi çap olunmayıb. İlk dəfə 1851-1852-ci illərdə quldarlıq əleyhinə çıxan "The National Era" adlı həftəlik qəzetdə hissə-hissə (seriya şəklində) dərc edilib.

Tom dayı personajı tamamilə xəyali deyil. Kitabın yazılmasında öz həyatını qaçqın qul kimi qələmə alan Coziya Hensonun xatirələri böyük ilham mənbəyi olub.

Kitab 1852-ci ildə bütöv bir roman kimi çap olunduqdan sonra ilk ilində ABŞ-da 300.000, Böyük Britaniyada isə 1 milyondan çox nüsxə satılaraq dövrün inanılmaz rekorduna imza atıb.

XIX əsrdə "Tom dayının daxması" dünyada Müqəddəs Kitabdan (İncildən) sonra ən çox satılan və oxunan ikinci kitab olub.

Harriet Biçer-Stoun deyirdi ki, "Kiçik şeyləri düzgün etmək, böyük şeyləri planlaşdırmaqdan daha çox cəsarət tələb edir".

1862-ci ildə Vətəndaş müharibəsinin qızğın vaxtında Harriet Ağ Evdə prezident Abraham Linkoln ilə görüşür.

Rəvayətə görə, Linkoln Harrietlə görüşəndə əlini sıxaraq belə deyib: "Demək, bu böyük müharibəni başladan bu kiçik qadın sizsiniz!"

Linkolnun "kiçik qadın" deməsi təsadüfi deyildi. Harrietin boyu cəmi 1.50 metrə yaxın idi.

Kitab cənub ştatlarındakı quldarlıq tərəfdarlarını o qədər qəzəbləndirmişdi ki, yazıçıya yüzlərlə təhdid məktubu, hətta bir dəfə kəsilmiş zənci qulağı göndərilmişdi.

Romandakı "qəddar ağdərili usta" obrazına cavab olaraq, ABŞ-ın cənubunda quldarlığı müdafiə edən və qulların guya xoşbəxt olduğunu iddia edən 30-a yaxın "Anti-Tom" romanı yazıldı, lakin heç biri uğur qazanmadı.

Harriet elm adamı və ilahiyyatçı Kalvin Ellis Stoun ilə evli idi. Onların bu evlilikdən 7 uşağı dünyaya gəlmişdi.

Harriet romanlarının böyük hissəsini xüsusi bir iş otağında deyil, mətbəxdə, uşaqların səs-küyü və ev işlərinin (yemək bişirmək, paltar yumaq) arasında yazırdı.

Həyatının sonrakı dövrlərində Harriet spiritualizmə (ruhlarla əlaqə qurma inancı) maraq salmışdı. O, vəfat edən övladlarının ruhları ilə danışdığını iddia edirdi.

Kitablarının qazancı sayəsində Harriet ailənin əsas gəlir mənbəyinə çevrilmişdi. O dövrün qadınları üçün bu, olduqca nadir bir hadisə idi.

Ömrünün son illərində Konnektikut ştatının Hartford şəhərində yaşayırdı. Onun ən yaxın qonşusu məşhur yazıçı Mark Tven idi və tez-tez bir-birlərinin evinə qonaq gedirdilər.

Hər kəs onu yalnız "Tom dayının daxması" ilə tanısa da, Harriet ömrü boyu 30-dan çox kitab (romanlar, esse topluları, şeirlər və bioqrafiyalar) qələmə alıb

O, quldarlıqla yanaşı, qadınların səsvermə hüququnu və qadın təhsilinin genişləndirilməsini də aktiv şəkildə müdafiə edirdi.

Birinci kitabından sonra quldarlığa qarşı ikinci böyük romanı olan "Dred: Batıqlıq hekayəsi"ni yazdı. Bu kitab da güclü sistem tənqidi

Kitabına gələn "yalan yazırsan" ittihamlarına cavab olaraq 1853-cü ildə "Tom dayının daxmasının açarı" adlı sənədli kitab buraxdı və romandakı hər bir hadisənin real məhkəmə və qəzet sənədlərinə əsaslandığını sübut etdi.

Müharibədən sonra o, Floridaya köçdü və orada keçmiş qulların təhsil alması və cəmiyyətə inteqrasiya olunması üçün məktəblərin açılmasına kömək etdi.

Həyatının son illərində Harriet demensiyadan (yaddaş itkisi) əziyyət çəkirdi. O, bəzən öz yazdığı kitabları oxuyur və onların müəllifinin kim olduğunu xatırlamırdı.

Harriet o dövrün şərtlərinə görə olduqca uzun — 85 il ömür sürdü və 1896-cı ildə vəfat etdi.

Avropa səyahətləri zamanı onu kraliçalar və dövrün ən böyük yazıçıları (məsələn, Çarlz Dikkens) böyük coşğu ilə qarşılamışdılar. O, beynəlxalq səviyyədə tanınan ilk amerikalı qadın yazar idi.

Onun Hartforddakı evi bu gün də muzey kimi fəaliyyət göstərir və hər il minlərlə turist tərəfindən ziyarət edilir.

Harriet Biçer-Stoun ədəbiyyatın sadəcə əyləncə deyil, həm də dünyadakı böyük haqsızlıqları kökündən dəyişdirə biləcək ən güclü silah olduğunu bütün bəşəriyyətə sübut etdi.

• "Good Will Hunting" filminin rejissorundan yeni film
• Fahişələrlə amansız rəftar, 32 illik həbs... - Özünü "kainatın ən böyük əxlaqsızı" adlandıran yazıçı
• "Hər kəs tənqidi təfəkkürə möhtacdır" - Damien Storey ilə müsahibə