Bu gün tanınmış amerikalı sürrealist rəssam Key Seycin ( Kay Sage) doöum günüdür.

Kulis.az Sevinc Mürvətqızının təqdimatında sənətkarın məşhur "Balaca portret" əsəri haqqında materialı təqdim edir.

Key Seyc (1898–1963) XX əsr sürrealizm hərəkatının ən unikal və özünəməxsus qadın nümayəndələrindən biri olub, yaradıcılığında təklik, qorxu və melanxoliya mövzularını dərindən işləyib.

Sənətkarın İtaliya və Fransada keçən yaradıcılıq illəri, həmçinin rəssam İv Tangili ilə evliliyi onun bədii dilinin formalaşmasına təsir etsə də, o, həmişə özünün fərdi, memarlıq elementləri ilə zəngin vizual üslubunu qoruyub saxlayıb.

Sənətkarın "Balaca portret" əsəri Key Seycin yetkinlik dövrü yaradıcılığına aid olub, sürrealizmin şüuraltı axtarışlarını və insan psixologiyasının qaranlıq qatlarını simvolik elementlərlə əks etdirən mükəmməl bir nümunədir.

Tabloda göründüyü kimi ənənəvi portret janrının hüdudları tamamilə sındırılıb, fərdin siması insani cizgilərdən məhrum edilərək müəmmalı bir konstruksiyaya çevrilib.

Obrazın baş hissəsində üzü əvəz edən qəfəsəbənzər taxta və ya metal karkas strukturlar fərdin daxili dünyasındakı sıxılmışlıq və izolyasiya hissini vizuallaşdırır.

Araşdırmaçılar bildirir ki, karkasın ətrafına dramatik şəkildə sarılmış boz və solğun qumaş parçaları həm gizlilik effekti yaradır, həm də personajın xarici aləmlə olan ünsiyyətinin tamamilə kəsildiyinə işarə edir.

Üst hissədə görünən qızılı-kürən saç bənzəri element tək canlı rəng toxunuşu kimi diqqət çəksə də, əsərin ümumi monoxrom və tutqun ab-havasını dəyişmir, əksinə, kontrastı artırır.

Fon olaraq seçilmiş qaranlıq, dumanlı və post-apokaliptik atmosfer Seycin digər mənzərə əsərlərində tez-tez rast gəlinən metafizik boşluq və sonsuz təklik hissini burada da uğurla canlandırır.

Kompozisiyanın sol aşağı küncündə görünən pilləli, həndəsi və memarlıq xarakterli kütlələr rəssamın De Kiriko yaradıcılığından mənimsədiyi sirli məkan anlayışını və rasionallıqla irrasionallığın sintezini nümayiş etdirir.

İşıq-kölgə münasibətlərinin kəskin və soyuq şəkildə qurulması fiqura heykəltəraşlıq monumentalılığı qazandırır və izləyicidə narahatlıq doğuran bir statiklik hissi oyadır.

Sənətşünasların qeyd etdiyinə görə, bu əsər İkinci Dünya müharibəsindən sonrakı dövrün depressiv, bədbin və ekzistensial böhran içində boğulan insanının daxili portreti kimi də interpretasiya oluna bilər.

Yekun olaraq, bu əsər sadəcə bir insan təsviri deyil; o, insanın öz kimliyini itirməsi, daxili qəfəsləri və travmaları ilə baş-başa qalmasını ifadə edən güclü bir vizual metaforadır.

Bu tablo insanın varlıq böhranını və öz daxili qəfəsində mühkum olunmuş ruhun səssiz fəryadını, sözlərin bitdiyi yerdə rənglərin və formaların dili ilə pıçıldayan vizual bir fəlsəfi traktatdır.

Seyc bu əsərində insan simasını gizlətməklə, əslində vizual dünyanın aldadıcı təbiətinə üsyan edir və fərdin gerçək mahiyyətinin yalnız görünməyən, parçalanmış daxili labirintlərdə gizləndiyini ekzistensialist bir baxışla diktə edir.

Bu mənəvi dekonstruksiya, izləyicini zaman və məkandan kənarda, varlığın müəmmalı boşluğu ilə üz-üzə qoyaraq, fərdin öz tənhalığı ilə qurduğu monoloqun əbədi bir bədii təcəssümünə çevrilir.

• "Gedibsәn, qayıtmaq yadından çıxıb..." - Nəriman Həsənzadənin şeirləri
• Azərbaycanda Milli Mətbuat Günüdür
• Hiçkokun "Psixo"suna ilham verən kimsəsiz evin müəllifi - Məşhur rejissorların ilham mənbəyi olan rəssam kim idi?