Bu gün görkəmli fransız filosof Rene Genonun anım günüdür.

Kulis.az Teymur Daiminin "Rene Genon: Fransız sufinin nəsihətnaməsi" yazısını təqdim edir.

Hadisələrin və kəşflərin sayına görə heç bir tarixi dövr XX əsrlə müqayisə edilə bilməz. Bu çağ Maarifçilik dövrü fransız filosoflarının nəzərində tərəqqi zirvəsi oldu. Əlbəttə! Axı məhz bu dövrdə yeni elmi fənlər yarandı: gen mühəndisliyi, nanotexnologiya, mürəkkəb robototexnika; atomun parçalanması, Kosmosa uçuşlar, DNT şifrinin açılması, klonlama, süni intellektin yaradılması üzrə təcrübələr və s. Kütlə mədəniyyətinin və əfsanəvi simalarının dünyaya gəlməsi - Con Lennon, Elvis Presli, Edit Piaf, Madonna...

Mədəniyyətin bütün sahələrindən parlaq hadisələri, kəşfləri və adları sonsuzca sadalamaq olar. Bütün bunlar dövrümüzün monumental böyüklüyündən xəbər verir. Heç kim inkar etmir, amma... Bir adam ortalığa çıxır və öz müasirlərinə qətiyyətlə bəyan edir: "Uşaqlar, bütün görkəmli uğurlarınız tarixin zibilxanasında heç nədir..." Nə az, nə çox! Bu nədir? Qocanın sayıqlaması? Diqqət çəkmək üçün epataj? Xeyr, bu qəhrəmanımız haqqında deyil. Barəsində danışacağımız filosof təkcə güzəştə getməyən bir radikal deyil, eyni zamanda ən sərt akademik dairələrdə populyarlıq qazanan bir dahidir.

Məşhur ezoterik M.Valzan onun haqqında demişdir: "Rene Genon fenomeni orta əsrlərdən bəri ən böyük intellektual möcüzədir". Genonun müstəsnalığı və özünəməxsusluğu müasir dünyanın xüsusi aspektlərini ciddi şəkildə tənqid etməsində deyildi – bunu çoxları edirdilər – o, müasirliyi ənənələrin sonsuz əzəməti ilə qarşı-qarşıya qoyaraq bəşəriyyət tarixindəki ən pis dövr kimi amansızlıqla üzərindən xətt çəkirdi.

Onun bu jestinin orijinallığı – müasirliyin Qərb sivilizasiyasının sinonimi kimi qavranılmasıdır, əslində isə, onun dili ilə desək: "intellektual olaraq sahib olduğumuz hər şey üçün yalnız Şərqə borcluyuq."

Bu heyrətamiz adam kim idi? Fransız Rene-Jan-Mariya-Cozef Genon 15 noyabr 1886-cı ildə Blua şəhərində katolik bir memar ailəsində anadan olub. Dərin biliklərə həsəd aparan gənc liseyin ən yaxşı tələbəsi idi və fəlsəfə üzrə bakalavr dərəcəsi alaraq liseyi bitirdikdən sonra təhsilini davam etdirmək üçün Parisə köçür. Lakin səhhəti təhsilini davam etdirməyə imkan vermir. Buna baxmayaraq, Rene kədərlənmir, çünki gizli elmləri öyrənməyə olan özünəməxsus istəyi ilə müxtəlif gizli cəmiyyətlərə girməyə başlayır. Genonun sonradan “Spiritlərin yanlışları” kitabında bütün bu mason təriqətlərini ifşa etməsinə baxmayaraq, onların bir hissəsi olmaq təcrübəsi əvəzolunmaz idi.

Sonunda saf bilik mənbəyini axtarmaq cəhdlərindən sonra onu Qərb sivilizasiyasında tapa bilməyəcəyi qənaətinə gəlir. Və 1912-ci ildə Renenin axtarışları ən gözlənilməz bir şəkildə sonlanır: sonuncu vəhy dini olaraq islamı qəbul edir və ərəbcə "Vahidin qulluqçusu" mənasını verən Abdul-Vahid-Yəhya adını götürür. Üstəlik, bir müddət sonra Genon Qahirəyə köçür, sufi şeyxlərindən birinin qızı ilə evlənir (ikinci evliliyi) və son günlərinə qədər mömin bir müsəlman həyatını davam etdirir, məqalə və kitablar üzərində işləyir və ətrafında ənənəçi müsəlman elitasını toplayır. Bəs onun "XX əsr tarixinin əsas fiquru" kimi böyüklüyü nədədir?

Genon metafizikada bənzərsiz bir istiqamətin – vahid ənənəçiliyin banisidir. Onun təliminin əsas konsepsiyası Primordial (lat. Primordialis) ənənəsidir. Tədrisin pafosu isə belədir: ənənə müasir dünyaya qarşı. Ənənə ikinci dərəcəli həqiqətlərin - bütün dünya dinlərinin - ondan başladığı vahid həqiqətdir. Lakin ilkin ənənənin ikinci dərəcəli dini formalara parçalanması Genon tərəfindən son nəticədə bəşəriyyəti anti-tradisiyaya, təhrifə və yalançı müasir dünyaya aparan süqut, deqradasiya kimi qəbul edilirdi.

Bu mövqedən baxsaq tərəqqi bir illüziyadır və tarix yaxşıdan pisə doğru inkişaf edir. Genon bu fikri hinduizmdən alıb, ona əsasən, bütün bəşəriyyət dövrü tədricən dörd epoxadan keçir: qızıl, gümüş, bürünc və dəmir əsrləri. Biz sizinlə Dəmir dövründə, başqa adla desək, Kali-yuqada yaşayırıq. Bu, ənənənin tamamilə süqut etdiyi dövrdə "mənfurlar özünü müqəddəsi qiymətləndirməkdə haqlı hesab edir, aşağı səviyyə alini mühakimə edir, cahillik hikməti qiymətləndirir, yanlış həqiqətə hakim olur, bəşər ilahiyyatı sıxışdırır, yer göydən üstün tutulur və s." Bir sözlə, müasir dünyada hər şey baş-ayaq olub, ən yüksək prinsiplər pozulur, mənəvi meyarlar itib.

Bu radikal nonkonformizmə görə Genonun müasirləri onu görməməyə çalışırdılar, qorxurdular və bu mistikin əsərləri barədə susurdular. Lakin onun müasir dünyanı ənənə mövqeyindən tənqid etməsi məntiqi olaraq təsdiqlənmişdir, riyazi cəhətdən dəqiq, etik cəhətdən qüsursuzdur və qədim elmi nəzəriyyələrin sərt və saf həqiqətlərinə əsaslanır. Və müasir dövrün dünyagörüşünün təməllərinə təsir edən mövcud kapitalizm böhranını (məhz XV əsrdən etibarən Avropa sivilizasiyası mənəvi ənənələrlə əlaqələri pozmuşdu) nəzərə alarsaq, onda böyük fransız sufinin nəsihətinə, fundamental əsərlərinə müraciət etməyin tam zamanıdır.

O zaman daim aktual olan "nə edək?" sualına cavab tapa bilərik. Bir sözlə, ənənəni ayağa qaldırmaq yolunu tuta bilərik. Burada və indi yorulmadan özünü araşdırmaq, vəhşi səs-küyün bürüdüyü xarici dünyadan, sükutun hakim olduğu daxili kainata keçmək, intuisiyanın pıçıltısına və ürəyinizin döyüntüsünə qulaq asmaq və ənənənin əsasının tarixi keçmişin xarici labirintlərində deyil, genetik yaddaşımızın xəlvətində, hər bir fərdi ruhun mənəvi sinirlərində olduğunu anlamaq...

• İran ordusunun qorxduğu gənc - Firudin İbrahimi niyə səhər tezdən asıldı?
• Ədəbiyyata dəxli olmayan laureat - O nəyə görə Nobel mükafatına layiq görülmüşdü?
• “Müzəffər Ali Baş Komandan - İlham Əliyev” adlı sərgi açıldı