Bu gün tanınmış türkiyəli yazıçı Cahit Uçukun (əsl adı Cahide Üçok) doğum günüdür.
Kulis.az onun həyatı və yaradıcılığı ilə bağlı materialı təqdim edir.
Türk ədəbiyyatında Cümhuriyyət dövrünün formalaşması yalnız siyasi və ictimai dəyişikliklərlə deyil, həm də qələmi ilə cəmiyyətin ruhunu zənginləşdirən, xüsusən qadın və uşaq dünyasına fərqli pəncərə açan cəsarətli qadın yazıçıların meydana çıxması ilə xarakterizə olunur.
Bu parlaq simalardan biri - adı ilə fərqlilik yaradan, əsərləri ilə sərhədləri aşan, uşaq ədəbiyyatının və realist nəsrin ustadı Cahit Uçukdur (Cahidə Üçok).
17 avqust 1909-cu ildə Salonikidə dünyaya göz açan Cahide Üçokun həyat yolu elə uşaqlıqdan maraqlı və fərqli bir istiqamət alır. Son Osmanlı Məclis-i Mebusanında Siverek məbusu və qaiməqam olan atası İbrahim Vehbi bəy, dövrün tanınmış mütəfəkkiri və ədibi Hüseyin Cahit Yalçına olan dərin sevgisi və dostluğu səbəbindən qızına rəsmi adı olan “Cahidə” deyil, “Cahit” deyə müraciət edir. Beləliklə, o, ədəbiyyat aləminə kişi adı ilə daxil olmuş, sonradan məhkəmə qərarı ilə soyadını rəsmən “Uçuk” olaraq dəyişdirərək türk ədəbiyyatı tarixinə bu unikal imza ilə həkk olunmuşdur.
Atasının dövlət qulluğundakı vəzifələri səbəbindən uşaqlıq illərini Alanya kimi Anadolunun fərqli guşələrində keçirən Uçuk, hələ erkən yaşlarından xalqın yaşayış tərzini, məişətini və Anadolu insanının daxili dünyasını dərindən müşahidə etmək imkanı qazanmışdır.
Cahit Uçukun ədəbi fəaliyyətə gəlişi şeirlə başlasa da, onun yaradıcılıq istiqamətini dövrün böyük şairi Əbdülhaq Hamid Tarhan dəyişmişdir. Tarhanın məsləhəti və istiqamətləndirməsi ilə o, nəsrə üz tutmuş, hekayə və roman janrında öz dəst-xəttini tapmışdır. 1935-ci ildə Nazim Hikmətin rəhbərlik etdiyi “Yarım Ay” dərgisində işıq üzü görən ilk nağılı onun ədəbiyyat dünyasındakı uğurlu yürüşünün müjdəçisi oldu.
Sonrakı illərdə İstanbulun mətbuat mərkəzi olan Babıalidə və müxtəlif Anadolu qəzetlərində onun silsilə romanları, hekayələri, pyesləri və nağılları dərc olunmağa başladı.
Cahit Uçukun əsərləri səmimi, axıcı və istiqanlı dili ilə seçilir.
Onun əsərlərində sevgi, analıq fədakarlığı, ana-ata ayrılığının uşaq psixologiyasında yaratdığı travmalar, qadının tənhalığı, daxili çırpıntıları, eləcə də yoxsulluq, cəmiyyətin biganəliyi, sinfi fərqliliklər və Anadolu həqiqətləri öz əksini yapır.
Müəllifin “Tikanlı çəpər” və “Qırmızı balıqlar” romanları xüsusilə dərin psixoloji çalarları ilə seçilir.
_1786958494.jfif)
Uçukun nəsrində canlandırdığı qadın obrazları bir-birini təkrarlamır; o, həm yoxsul təbəqənin məşəqqətlərlə mübarizə aparan zəhmətkeş qadınlarını, həm də zadəgan və ziyalı zümrənin daxili axtarışlarını eyni ustalıqla qələmə almışdır. “Qara krujevalı çətir”, "Dəyirman daşı”, “Gecənin bu saatında”, “Həmişə sabah”, "Bir imperiya çökərkən” kimi əsərləri onun roman sənətindəki yetkinliyini nümayiş etdirir. Yazıçı ümumilikdə 16 roman və 240-a yaxın hekayə (9 topluda) miras qoymuşdur.
Cahit Uçukun yaradıcılığında uşaq ədəbiyyatı xüsusi və müstəsna yer tutur. O, uşaqları sadəcə oxucu deyil, sabahın qurucusu kimi görür, onlara milli dəyərləri və ümumbəşəri humanizmi nağıl və povestlərin dili ilə aşılayırdı.
Bu sahədəki ən böyük zəfəri isə dünya şöhrətli “Əkizlər” silsiləsinin 28-ci kitabı olaraq qələmə aldığı “Türk əkizləri” əsəridir. Bu kitab yazıçıya uşaq ədəbiyyatının “Nobel”i sayılan nüfuzlu Hans Christian Andersen Mükafatını və Beynəlxalq Uşaq Kitabları Şurasının (IBBY) Şərəf Medalını qazandırdı.
Əsər ingilis dili başda olmaqla bir çox dünya dillərinə tərcümə olunaraq türk uşaq ədəbiyyatını beynəlxalq miqyasda tanıtdı. 2001-ci ildə isə yazıçı Türkiyə Yazıçılar Birliyinin “Üstün Xidmət Mükafatı”na layiq görüldü.
Şəxsi həyatında yazıçı Mahmut Yesari ilə olan ilk evliliyi də daxil olmaqla dörd dəfə ailə quran Cahit Uçuk, keşməkeşli, lakin bir o qədər də məhsuldar bir ömür sürmüşdür. Onun qələmə aldığı “Bir imperiya çökərkən" və “Kişilər dünyasında bir qadın yazar" adlı memuarları təkcə öz həyatının deyil, bir imperiyanın süqutunun və Cümhuriyyətin ilk illərində qadın bir yazarın kişi mühitində öz varlığını təsdiq etmə mübarizəsinin tarixi sənədidir.
Türkiyə Cümhuriyyətinin ilk qadın yazıçılarından olan Cahit Uçuk, 7 noyabr 2004-cü ildə İstanbulda, 95 yaşında həyata gözlərini yummuş və Zincirlikuyu məzarlığında torpağa tapşırılmışdır.
Cahit Uçuk qələmi ilə həm uşaqların qəlbinə nağıl sevgisi əkən, həm də cəmiyyətdə qadının yerini və Anadolunun ruhunu realizmlə əks etdirən əbədi bir sənətkardır.
O, türk ədəbiyyatında təkcə uşaq nağılları ilə deyil, cəsarətli duruşu, zəngin ədəbi irsi və beynəlxalq uğurları ilə hər zaman hörmətlə anılan parlaq bir sima olaraq qalacaqdır.
