Ağahüseyn Rəsulzadə 1884-cü ildə Azərbaycanın Bakı quberniyasının Balaxanı qəsəbəsində anadan olub. İbtidai təhsilini mədrəsədə alıb, üç ildən sonra neft mədənlərində fəhlə kimi əmək fəaliyyətinə başlayıb. 1904-cü il dekabr nümayişləri ərəfəsində Balaxanı təhsil komitəsi tərkibinə seçilib. İstedadlı proletar şairi və publisist kimi kəskin siyasi məqalələri və əsərləri ilə fərqlənib. Onun poeziyasında vətəndaşlıq pafosu güclü idi. 1917-ci il fevral inqilabından sonra RSDFP Balaxanı rayon komitəsi tərkibinə seçilib. Balaxanı Rayon Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədrinin müavini, sonra isə sədri olmuşdur. Bakı Sovetinə üzv seçilib.
Bir sıra məsul partiya və sovet vəzifələrində çalışıb (1928–1933). Şuşada "Azərbaycan ədəbiyyatı cəmiyyəti" şöbəsinə başçılıq edib. Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının yaradıcılarından biri olub. Həyatının son dövrlərində "Yeni yol" qəzeti redaksiyasında redaktor müavini işləyib. "Nöqsanlarımız" (1911), "Muzdur" kitablarının müəllifi olub. 1938-ci il cəza tədbirləri dövrünün qurbanı olub.
Kulis.az "Tarixin kulisi" layihəsindən Ağahüseyn Rəsulzadənin 1911-ci ildə "Səda" qəzetində çap olunan "Üsuli-cədid məktəbi və müəllimlərimiz" yazısını orijinal versiyada təqdim edir.
Hər millətin qüvveyi-istedadı və qabiliyyəti o millətin məkatib, mədarisindən anlaşılır. Zira hər məmləkətdə ki məkatib, mədaris çox olursa, o məmləkətin əhalisi rifah halıyla keçinib başqalarına əsir olmazlar.
Əvət, məkatib, mədaris dedikdə islam millətinin də haqqı var desin ki, bizim də hər yerdə məktəblərimiz var.
Məəttəssüf, məktəb və mədrəsə adlandırdığımız məkatib, mədaris məktəb və mədrəsə olmayıb, kəsalətxana və səfalətxana halına gəlmişdir.
Əgərçi bu son sənələrdə millət qayğısına qalıb millətimizin halını təmin, məkatib və mədrəsələrimizi islaha çalışanlarımız göründü. Üsuli-cədid üzrə məktəblər bina olunmağa başlandı, biz də ümidimizi istiqbala bağladıq, tez olar, təhti-əsarətdən qurtararız, dedik.
Fəqət əfsus, min kərə əfsus ki, ümidlərimiz qüvvətdən düşdük. Gördüyümüz məktəblərin çoxu bir para ləvvat və qumarbazların təhti-idarələrinə verildi.
«Üsuli-cədid» təsmiyə etdiyimiz məktəblər bütün avam camaat nəzərində qiymətdən düşdü. Məktəblərimiz tərəqqi və təkamül əvəzinə tənəzzülə başladı. Ümidimiz kəsildi.
«Üsuli-cədid» namını çəkdiyimiz zaman əhali bizi məsxərəyə, istehzaya başladı. Qüvvətdən düşdük, qüdrətdən düşdük.
Əvət, qüvvətdən, qüdrətdən biz düşmədik, bizi saldılar.
Kimlər?
Həmin müəllimlik libasına girib müəllimlik namını daşıyan ləvvat!
İştə, Balaxanı məktəbinin halı göz önündə durur. Gələcəkdə bu neçə sənədə keçirdiyi dövrünə dair müfəssəl məlumat verməyimizi vəd edib xətmi-kəlam ediriz.
Ağahüseyn Rəsulzadə
məkatib — məktəblər
mədaris — mədrəsələr
üsuli-cədid — yeni üsul
ləvvat — homoseksual
Əski əlifbadan transliterasiya: Tural Əlizadə
Layihənin digər yazıları:
Xiyabaninin davamçısı, Təbrizin son ümidi - Pişəvəri necə milyonların qəhrəmanına çevrildi?
Bakıdan Şuşaya uzanan qırğının qarşısını kəsən nazir - Erməni vilayəti necə yaradıldı?
