Bu gün ingilis yazıçı, tənqidçi Hilari Mantelin anım günüdür.
Kulis.az onun həyatı və yaradıcılığı haqqında materialı təqdim edir.
XXI əsr dünya ədəbiyyatının axınını dəyişən, tarixi roman janrına yeni nəfəs gətirən Hilari Mantel yalnız bir yazıçı deyil, həm də insan psixologiyasının, dövrlərin və tarixin qaranlıq küçələrini işıqlandıran nadir intellektualardan biri idi. İki dəfə nüfuzlu Buker mükafatına layiq görülmüş ilk qadın yazıçı kimi tarixə düşən Mantelin həyatı elə yazdığı romanlar qədər dramatik, heyrətamiz və ziddiyyətlidir. Onun keçdiyi əzablı yol, şəxsi mübarizələri və ədəbi irsi bütöv bir epopeyanı xatırladır.
Hilari Mantel Tompson 1952-ci ildə İngiltərənin Derbişir qraflığında, fəhlə ailəsində dünyaya gəlib. Onun uşaqlığı İrlandiya katolik köklərinin və sərt sosial mühitin təsiri altında keçib. Qeyri-adi ailə dramı onun həyatının ilk illərindən iz qoyub: Hilari 7 yaşında olarkən anasının sevgilisi Cek Mantel evə köçüb və qəribə bir "üçbucaq həyat tərzi" başlayıb. 11 yaşında isə ailəsi başqa yerə köçüb və o, bioloji atasını bir daha heç vaxt görməyib; sonradan ögey atasının soyadını götürüb. Uşaqlıq illərindən başlayan bu qeyri-sabitlik onun gələcək xarakterinin formalaşmasında mühüm rol oynayıb.
Gənclik illərində o, səhiyyə sisteminin qurbanına çevrilib. Şiddətli ağrılardan əziyyət çəkən Hilariyə illərlə psixosomatik xəstə diaqnozu qoyulmuş və güclü psixatrik dərmanlar verilmişdi. Bu səhv müalicələr onun psixi və fiziki sağlamlığına ağır zərbə vursa da, o, illər sonra öz diaqnozunu özü təyin edərək ağır endometrioz xəstəliyindən əziyyət çəkdiyini öyrənib. Xəstəlik səbəbindən övladı olmamış, keçirdiyi əməliyyatlar və dərmanlar onun bədən quruluşunu və həyatını kökündən dəyişdirmişdi. Bütün bu ağrılara baxmayaraq, o, təhsilindən geri qalmayıb: əvvəlcə London İqtisadiyyat Məktəbində (LSE) hüquq təhsilinə başlayıb, daha sonra Şeffild Universitetinə köçərək 1973-cü ildə hüquq fakültəsini bitirib. Hüquq elmi onun romanlarındakı məntiqi quruluşa və təhlil qabiliyyətinə güclü təsir göstərib.
Yazıçılıq karyerasından əvvəl geoloq əri Cerald Makevenlə evləndikdən sonra o, beş il Botsvanada, dörd il isə Səudiyyə Ərəbistanının Ciddə şəhərində yaşayıb.
Səudiyyə Ərəbistanındakı boğucu mədəni təcrid hissi, sərt qadın hüquqları və sosial qadağalar rejimi onu o qədər yormuşdu ki, ölkəni tərk etdikləri günü həyatının ən xoşbəxt anı adlandırmışdı. Məhz bu təcrübə onun “Qəzzə küçəsində səkkiz ay” romanına ilham verib və onu tamamilə ədəbiyyata bağlayan əsas amil olub. Romanları ilə yanaşı, o, illərlə nüfuzlu "The Spectator" və "London Review of Books" kimi nəşrlər üçün kino və ədəbiyyat tənqidçisi kimi çalışıb.
Ədəbiyyata verdiyi misilsiz töhfələrə görө o, 2014-cü ildə Böyük Britaniya Kraliçası II Elizabet tərəfindən "Dama" (Dame Commander of the Order of the British Empire) ordeni ilə təltif edilib. Lakin bütün bu nailiyyətlərin zirvəsində, 2022-ci il sentyabrın 22-də 70 yaşında qəfil keçirdiyi insult nəticəsində vəfat etməsi dünya ədəbi ictimaiyyətində böyük kədər doğurdu.
Hilari Mantelin yaradıcılıq yolu da heç də hamar olmayıb. İlk romanı “Hər gün analar günüdür” 1985-ci ildə, yazıçının 33 yaşı olanda nəşr olunub və o, yaradıcılığa nisbətən gec daxil olub. 1992-ci ildə yazdığı və Fransa inqilabının liderlərindən bəhs edən “Daha böyük təhlükəsizlik yeri” romanı onun monumental tarixi kəşflərinin başlanğıcı oldu. Erkən dövr əsərləri ingilis orta sinfinin ikiüzlülüyünü hədəf alan qara yumorla, kəskin satira və insan psixologiyasının qaranlıq qatlarını açmaq bacarığı ilə seçilirdi.
Öz ağrılı uşaqlığını, səhv diaqnozları və xəstəliklərlə mübarizəsini isə 2003-cü ildə yazdığı “Kabusu tərgitmək” adlı xatirələr kitabında şok edici səmimiyyətlə qələmə aldı.
Onun şöhrətinin zirvəsi VIII Henri dövrünün qüdrətli kansleri Tomas Kromvelin həyatından bəhs edən Tüdor trilogiyası oldu: “Canavarlar sarayı” (2009), “Cəsədləri gətirin” (2012) və “Güzgü və işıq” (2020). Hilari Mantel “Wolf Hall” və “Bring Up the Bodies” romanlarına görə ardıcıl olaraq iki dəfə Buker mükafatına layiq görülüb və bu nüfuzlu mükafatı iki dəfə qazanan ilk qadın və dörd yazıçından biri olub.
Mantelə qədər tarixi romanlar çox vaxt köhnəlmiş, arxaik dildə yazılırdı. O isə keçmişi bu gün baş verirmiş kimi canlı, müasir nəfəsli və indiki zaman feillərinin intensiv istifadəsi ilə qələmə alaraq janrda əsl inqilab etdi. Ənənəvi ingilis ədəbiyyatında xain və soyuqqanlı cani kimi təqdim olunan Tomas Kromveli Mantel insanpərvər, dövlətçilik təfəkkürlü, sədaqətli və mürəkkəb bir intellektual kimi yenidən kəşf etdi.
Onun əsərləri təkcə kitabxanalarda deyil, həm də səhnələrdə və ekranlarda böyük uğur qazandı; “Canavarlar sarayı” romanı əsasında çəkilən televiziya serialı və teatr tamaşaları milyonlarla tamaşaçının rəğbətini qazandı.
Hilari Mantel tarixin toz basmış səhifələrinə nəfəs verərək, keçmişin insanları ilə bu günün oxucusu arasında möhkəm körpü yaratdı.
Özünün dediyi kimi, “Tarix bizə keçmişdə baş verənləri deyil, zamanın bizim üçün necə məna kəsb etdiyini öyrədir.”
Onun yaradıcılığı müasir dünya ədəbiyyatında intellektual dərinliyin, sənətkarlığın və iradənin əbədi zirvəsi olaraq qalır.
Ana səhifə
Reels
Yazarlar
Xəbərlər