news-inner
clock16:44 calendar-gray 26 Yanvar 2021 view-gray1158 dəfə oxunub
view-gray1158 dəfə oxunub

O, çayxana filosofudur - Nabokovdan Sartr haqqında sərt sözlər

Kulis.az Qismətin tərcüməsində Nabokovun "Sartrın ilk cəhdi" essesini təqdim edir.

Sartr 1939-cu ildə Nabokovun “Ümidsizlik” romanı haqqında tənqidi bir esse yazdı. Nabokov o ərəfədə bu yazıya geniş cavab vermədi, eləcə “axmaq bir məqalə yazan kommunist tənqidçi” deməklə kifayətləndi. Nabokovun gözündə Sartr nifrət etdiyi “ideoloji ədəbiyyat”ı təmsil edirdi. Düz on il sonra – 1949-cu ildə “The New-York Book Review” Nabokovdan xahiş etdi ki, Sartrın ingiliscə yenicə çap edilmiş “Ürəkbulanması” romanı haqqında bir rezensiya yazsın. Tərcüməçidən.

Belə başa düşürəm ki, Sartrın adını populyar kafe filosoflarıyla əlaqələndirmək olar və hər özünə “ekzistensialist” deyənin özünə bir neçə zəli, gənə, qırsaqqız, əmici (daha mədəni ifadə tapmadım) tapması kimi, görünür Sartrın ilk romanı “Ürəkbulanması” da ingiliscə tərcüməsiylə uğur qazanacaq.

Kobud yumoristik əsərləri çıxmaq şərtilə bir stomatoloqun israrla yanlış dişi çəkməsini təsəvvür etmək çox çətindir. Nəşriyyatlar və tərcüməçilər isə nədənsə həmişə bunu edirlər. Cənab Aleksandırın tərcümə xətalarından geniş danışmağa həvəsim yoxdur. Bir neçəsinə baxaq:

1. Yığdıqlarıyla özünə cavan bir ər satın alan qadın” – cümləsini tərcüməçi “Özünü və yığdıqlarını gənc ərinə təqdim edən qadın” kimi çevirib.

2. “Pəjmürdə və pis niyyətli görünürdü” – cümləsindəki sifətlər deyəsən cənab Aleksandrı çaşdırıb, belə ki, cümlənin axırını gətirə bilməyib, yəqin fikirləşib ki, kimsə cümləni özü tamamlayar. Ancaq heç kim tamamlamayıb və tərcümədə cümlədə eləcə “görünüş” şəklində qalıb.

3. Fransız yazıçı Ghennoya edilən işarə kitabda “Gehennalı qoca kişi” kimi gedib.

Ümumiyyətlə, ədəbi dəyər baxımından “Ürəkbulanması” romanının tərcüməyə layiqli olub-olmaması ayrıca mübahisə mövzusudur. Bu əsər Barbüs, Selin və bu tiplu ikinci dərəcəli yazıçılar tərəfindən məşhurlaşdırılan gərgin görünən, əslində isə hədsiz boş olan şəkildə yazılıb. Roman Dostoyevskinin ən pis əsərlərinindən də geridədir, melodramatik rusların çox sevdikləri Ejen Syudan da aşağıdadır. Əsər, əslində, bir neçə inandırıcı olmayan səyahətdən sonra Normandiyaya gedərək tarix araşdırmalarını yekunlaşdırmaq istəyən Rokentenin gündəliyidir (“şənbə səhəri”, “saat 11” – bu tipli sönük şeylərlə doludur.)

Rokenten çayxana və kitabxana arasında var-gəl edərkən söhbətcil bir homoseksuala rast gəlir, onunla razılaşaraq gündəlik tutur və axırda onun köhnə həyat yoldaşıyla uzun, darıxdırıcı bir söhbətə girişir.

Kafedəki qrammafondan yüksələn amerikan mahnısına da böyük önəm verilib. “Bəzi günlər mənim üçün darıxacaqsan, əzizim” Rokenten həyatda həmin mahnını yazan yəhudini və oxuyan zənci qadını “varlığın içində boğulmaqdan” xilas edən nəğmə kimi konkret olmaq istəyir.

Məcbul bir kəhanət kimi, nəğmənin bəstəkarını bir göydələnin iyirmi birinci mərtəbəsində mahnılarını bəstələyən, üzü təraşlı, “barmaqlarına xeyli üzük taxmış”, “qara qaşlı” bir Bruklinli kimi təsəvvür edir. Hərarət dözülməzdir. Çox güman ki, bu vaxt Tom (yəqin ki, dostudur) cibində bir içki şüşəsiylə gəlir və onlar içməyə girişirlər. (“ağzına qədər doldurulmuş viski bakalları” – tərcüməçinin dəbdəbəli sözləriylə desək).

Zəhmət çəkib araşdırdım və öyrəndim ki, sözügedən mahnı əslində Sofi Takerin və kanadalı Şelton Bruksun oxuduğu bir mahnıdır.

Belə demək mümkünsə, kitabın düyün nöqtəsi Rokentenin qəfildən ürəkbulanmasının absurd və amorf, ancaq konkret olan dünyanın onun üzərində yaratdığı təzyiqdən yarandığını kəşf etməsidir.

Əfsus ki, romanda bütün bunlar eləcə mental səviyyədə qalır, amma bu kəşf əsərin qalan hissəsinə çox da təsir etməyən xarakterdə də ola bilərmiş, deyək ki, solipsistik xarakterdə. Əgər bir yazıçı köməyə ehtiyacı olan personaj vasitəsilə öz düşüncələrini və avara fəlsəfi xülyalarını hamıya qəbul etdirmək istəyirsə, bunun üçün çox istedadlı olmalıdır. Dünyanın mövcud olduğuna qərar verəndə Rokenten heç kimlə ciddi konfliktə girmir. Dünyanı bir sənət əsərinin içində yenidən yaratmaq Sartrın bacaracağı iş deyil.

1949

news-inner-user

18097 məqalə

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

Nənəsi şal örtən, qızı şort geyinən dostum – Şərif Ağayar yazır...
11:44 05 Mart 2021
Lal deyil, amma ömrü boyu danışmır...
11:01 05 Mart 2021
Berlin Film Festivalında Azərbaycan düzəlişi
10:14 05 Mart 2021
Erməni generalını boğan şəhid haqqında roman - İlk hissə
09:00 05 Mart 2021
Acından kirpikləri tökülən, evlənməkdən qorxan, mənzilində yiyəsiz ölən Əməkdar artist
21:00 04 Mart 2021
O, ölümə qaçdığının fərqində deyildi – Cavanşir Yusifli yazır…
18:11 04 Mart 2021
İsa peyğəmbər öldürülməyib: Bunu Quran da təsdiq edir
17:34 04 Mart 2021
Xalça Muzeyi fəaliyyətini dayandırır
16:47 04 Mart 2021
Milli Dram Teatrının mart repertuarı
16:08 04 Mart 2021
Tağıyevin gənc arvadının soyadını götürdü, Nağıyev evini əlindən aldı, bığını qırxdığı üçün nəsli ilə düşmən oldu - Ərəblinskini kim güllələyib?
15:02 04 Mart 2021
Cavanşir Məmmədovun çırtması, pampersli quzu
13:10 04 Mart 2021
"Neftlix"dən yenilik - Smartfonlar üçün əlavə
12:17 04 Mart 2021
Məşhur verilişin dəhşətli yalanı: Müxbirimiz aparıcı qıza necə vuruldu? – Studiyadan Reportaj
11:33 04 Mart 2021
"Şair ağacın altında durub..." - İmtahan mərkəzinə bizdən sual
10:49 04 Mart 2021
Şəhid Cəbrayıl Dövlətzadədən roman yazıldı – Sabahdan Kulisdə
10:18 04 Mart 2021
Ssenari müsabiqəsinin siyahısı açıqlandı
09:45 04 Mart 2021
Aristotelin ayaqqabısını geyinən İsa - Aqşin Yenisey yazır...
09:01 04 Mart 2021
Hacıbaba Hüseynovun qızı: “Atam onların üzünə söyürdü” - Müsahibə
21:03 03 Mart 2021
Anar Kərimov İstanbulda azərbaycanlı incəsənət xadimləri ilə görüşüb
18:40 03 Mart 2021
“Azərbaycan” jurnalının yeni sayı çap olundu
18:01 03 Mart 2021