Bu gün görkəmli ABŞ yazıçısı Edqar Lourens Doktoroyun anım günüdür.

Kulis.az müəllif haqqında materialı təqdim edir.

6 yanvar 1931-ci ildə Nyu-Yorkun Bronks bölgəsində dünyaya gələn Doktoroy ikinci nəsil yəhudi immiqrant ailəsinin övladı idi. Valideynləri ədəbiyyatı çox sevirdi. Məhz bu səbəbdən onlar oğullarına məşhur amerikalı yazıçı Edqar Allan Ponun adını vermişdilər. Gənc Edqar kollecdə teatr təhsili alarkən səhnə dinamikasını və personaj psixologiyasını öyrənmiş, ardınca Kolumbiya Universitetində dramaturgiya üzrə ixtisaslaşmışdır.

Ədəbi fəaliyyətinə ilk olaraq kinostudiyalarda ssenari oxucusu və nəşriyyatlarda redaktor kimi başlayan Doktoroy Norman Meyler kimi nəhənglərin əsərlərini redaktə edərək söz sənətinin görünməyən incəliklərinə yiyələndi.

Doktoroyu dövrünün digər yazıçılarından fərqləndirən əsas cəhət onun tarixə yanaşması idi. O, “Tarixçilər bizə nəyin baş verdiyini deyir, romançılar isə bunun necə hiss edildiyini göstərir” prinsipini müdafiə edirdi.

Onun romanlarında arxiv sənədləri ilə təxəyyül bir-birinə elə ustalıqla birləşdirilir ki, oxucu harada faktın bitdiyini və harada bədii təxəyyülün başladığını seçməkdə çətinlik çəkir. Ziqmund Freydlə Harri Hudininin eyni qayıqda gəzməsi və ya Henri Fordun qeyri-adi fəlsəfi söhbətləri Doktoroyun yaratdığı bu “alternativ keçmiş” dünyasının təbii hissəsinə çevrilirdi.

1975-ci ildə nəşr olunan “Reqtaym” romanı yazıçının adı ilə eyniləşən əsərdir. XX əsrin əvvəllərində, Sənaye inqilabının, ilk avtomobillərin və caz musiqisinin sürətlə yayıldığı dövrdə cərəyan edən əsər üç fərqli sosial təbəqənin (varlı ağdərili ailənin, yoxsul yəhudi immiqrantların və irqçiliyə məruz qalan qaradərili musiqiçinin) taleyini kəsişdirir.

Reqtaym musiqisi kimi sürətli və kəsik-kəsik ritmlə yazılmış roman “Amerika arzusu”nun parlaq işıqları arxasında gizlənən irqçiliyi, fəhlə istismarını və kütləvi cəmiyyətin gətirdiyi özgələşməni amansızcasına ifşa edir.

Doktoroy hər romanında Amerika tarixinin fərqli “yarasını” və ya dönüş nöqtəsini hədəf alırdı:

“Cani Daniel” – Soyuq müharibə dövründə SSRİ-yə casusluq etməkdə ittiham olunaraq edam edilən Rozenberqlər cütlüyünün faciəsindən ilhamlanan, dövlət paranoyasını işıqlandıran siyasi-psixoloji roman.

“Billi Batqeyt” – 1930-cu illərin Böyük böhran dövründə Nyu-York qanqsterlərinin amansız dünyasını bir yeniyetmənin gözü ilə təsvir edən əsər.

“Su kəməri” – XIX əsrin sonlarında Nyu-Yorkun korrupsiyalaşmış və mistik atmosferində cərəyan edən, elm adamlarının ölümsüzlük ehtirası və etik böhranından bəhs edən qotik-detektiv roman.

“Yürüş” – Vətəndaş müharibəsində general Şermanın ordusunun cənuba doğru dağıdıcı yürüşünü həm əsgərlərin, həm də azad edilən qulların gözündən nəql edən epik tarixi dram.

Edqar Lourens Doktoroy həyatı boyu Amerika ədəbiyyatının, demək olar ki, bütün ali mükafatlarını qazanmışdır. O, üç dəfə Milli Kitab Tənqidçiləri Dairəsi Mükafatına, həmçinin Milli Kitab Mükafatına və 2014-cü ildə Konqres Kitabxanasının Amerika Bədii Ədəbiyyat Mükafatına layiq görülmüşdür.

21 iyul 2015-ci ildə 84 yaşında Nyu-Yorkda vəfat edən yazıçı modern Amerika ədəbiyyatında tarixlə roman sənətinin sərhədlərini yenidən cızan unudulmaz ustad kimi adını tarixə həkk etdi.

• Bu gün Nobel mükafatına layiq görülən Enn Karson kimdir?
• Atatürkün axtardığı batmış qitə: Kritdən Muya gedən yol
• Ramiz Əzizbəylinin kürəkəni külli miqdarda dələduzluq ittihamı ilə həbs olundu