Bu gün tanınmış aktyor, Xalq artisti Şahmar Ələkbərovun anım günüdür.
Kulis.az onun həyatı və yaradıcılığı haqqında materialı təqdim edir.
Azərbaycan kinematoqrafiyası və teatr məkanı onlarla parlaq simanın silinməz izlərinə şahidlik etmişdir. Lakin bu sənət fəzasında elə nadir şəxsiyyətlər var ki, onların varlığı təkcə canlandırdıqları rolların dəqiqliyi ilə deyil, həm də sənətə gətirdikləri insanilik, səmimiyyət və dərin mənəvi işıqla ölçülür. Xalq artisti, aktyor, rejissor, ssenarist və misilsiz qiraət ustası Şahmar Ələkbərov məhz belə unudulmaz sənətkarlardandır. Cəmi 50 illik qısa, lakin məzmunca son dərəcə zəngin və keşməkeşli bir ömür sürən Şahmar Ələkbərov milli mədəniyyətimizin unikal salnaməsini yaratmışdır.
Şahmar Ələkbərov 1943-cü il avqustun 23-də Gəncədə dünyaya göz açmışdır. Atası əslən Cəbrayıl rayonundan olan Zülfüqar kişi, anası isə kökləri Tiflis mühitinə bağlanan, Azərbaycanda açılmış ilk pedaqoji texnikumun birinci məzunlarından olan İzulət xanım idi. Şahmarın 9 yaşı olanda ailə Bakıya köçür. İstedadlı və fəal bir gənc kimi o, orta məktəbi cəmi 15 yaşında bitirir. Evdə hamı onun Bakı Dövlət Universitetinin şərqşünaslıq fakültəsinə daxil olacağını gözlədiyi bir məqamda, gənc Şahmar qəlbini fəth edən teatr sənətinə üz tutur. Anası İzulət xanım oğlunu səhnədə görmək istəmədiyindən bu seçim ilk vaxtlar evdə böyük narazılıqla qarşılaşsa da, Şahmarın sənətə olan qarşısıalınmaz sevgisi bütün maneələri dəf edir.
O, Azərbaycan Dövlət Teatr İnstitutunun dram və kino aktyorluğu fakültəsində böyük sənətkar Rza Təhmasibin kursunda təhsil alır. Hələ tələbəlik illərində, III kursda oxuyarkən Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrına işə qəbul olunması onun fitri istedadının aydın sübutu idi. Teatrda Uilyam Şekspirin "Lope de Veqa" tamaşasındakı debütü və xüsusən "Ustalar" tamaşasındakı uğuru ona böyük tamaşaçı auditoriyasının dərin rəğbətini qazandırır. Teatr İnstitutunu 1964-cü ildə bitirdikdən sonra gənc aktyor müəllim-assistent kimi universitetdə saxlanılır. Tezliklə görkəmli kinorejissor Adil İsgəndərov onu kinostudiyanın nəzdində yaratdığı "kino aktyorluğu" studiyasına dəvət edir və beləliklə, Şahmar Ələkbərovun böyük kino yolu başlayır.
Şahmar Ələkbərovun kinoya ilk gəlişi 1967-ci ildə Kamil Rüstəmbəyovun Əhmədağa Qurbanovun "Tikanlı məftillər" povesti əsasında çəkdiyi "Dağlarda döyüş" filmi ilə gerçəkləşdi. Sərhədçi əsgər Fərrux rolunu rəssam dəqiqliyi və böyük psixoloji dərinliklə yaradan aktyor, ilk debütündən artıq püxtələşmiş bir ustad kimi diqqəti cəlb etdi. Sərhədçi obrazı ilə başlayan bu yaradıcılıq yolu sonradan Azərbaycan kinosunun qızıl fondunu təşkil edən onlarla fərqli obrazla zənginləşdi.
"Yeddi oğul istərəm" filmindəki Qəzənfər obrazı aktyorun vüsətini göstərən parlaq nümunədir. Qəqəninin "Ölmə, Qəzənfər dayı, ölmə!" deyə onu qucaqladığı dəhşətli faciə məqamında belə aktyor tamaşaçını faciənin ağır təzyiqindən qoparıb qəlbinə təbəssüm toxumu səpməyi bacarırdı. "Mən ki gözəl deyildim" filmindəki sadə, səmimi və nikbin sürücü Məzahir obrazı isə müharibənin gətirdiyi kədər və faciə yükünü özünəməxsus işıqla azaldan unudulmaz bir sima idi.
Bununla yanaşı, "Axırıncı aşırım"da İman, "Həyat bizi sınayır"da Arif, "Qızıl qaz"da Rizvan, "Bakıda küləklər əsir"də Azad, "Qatır Məmməd"də Qatır Məmməd, "Firəngiz"də Feyzi, "Arxadan vurulan zərbə"də Gündüz Kərimli, "Babək"də Cavidan, "Gözlə məni"də Tahir, "Qanlı Zəmi"də İbiş və "Üzeyir ömrü"ndə Mirzağa Əliyev kimi rəngarəng obrazlar Şahmar Ələkbərovun fövqəladə aktyor diapazonunu gözlər önünə sərir.
Xəstəlik və səhhətində yaranan problemlər aktyor kimi tam gücüylə fəaliyyət göstərməyə mane olmağa başlayanda, Şahmar Ələkbərov rejissor kimi öz sözünü deməyə qərar verdi. Onun ilk rejissorluq işi Gülbəniz Əzimzadə ilə birgə çəkdiyi, Anarın "Şəhərin yay günləri" povesti əsasında ərsəyə gələn "İmtahan" filmi oldu. Bu uğurlu debütdən sonra 1989-cu ildə Elçinin ssenarisi əsasında "Sahilsiz gecə" filmini ərsəyə gətirdi.
"Sahilsiz gecə" filmi müharibə dövründə qadınların bəzən öz iradələrindən kənar düşdükləri acı talelərdən və faciələrdən bəhs edirdi. Film ekranlara çıxarkən böyük mübahisələr və piketlərlə qarşılaşdı. Lakin Şahmar Ələkbərov sənətdə həqiqətə və peşəkarlığa sadiq qalaraq bu təzyiqlərə mətinliklə sinə gərdi. Tariyel Qasımov, Nuriyyə Əhmədova və Mehriban Xanlarova kimi sənətkarlar bu filmi Şahmar Ələkbərovun böyük cəsarətinin və rejissorluq qüdrətinin təzahürü kimi qiymətləndirmişlər.
1990-cı ildə Şahmar Ələkbərov böyük həvəslə qəzəlxan Əliağa Vahidin həyat və yaradıcılığına həsr olunmuş "Qəzəlxan" filminin çəkilişlərinə başladı. Ağır xəstəliyinə baxmayaraq, tələskənliklə və böyük fədakarlıqla işləyən rejissor filmi iki hissəli olaraq tamamladı və 1991-ci ildə ekranlara təqdim etdi. Onun son ssenari müəllifliyi isə Bakı milyonçusu Ağa Musa Nağıyev haqqında yazdığı "Yük" filmi idi. Təəssüf ki, Şahmar Ələkbərov bu filmin çəkildiyini və Berlin Film Festivalında nümayiş olunduğunu görmədi; film onun ölümündən sonra, 1995-ci ildə rejissor Rövşən Almuradlı tərəfindən ekranlaşdırıldı.
Şahmar Ələkbərov təkcə vizual kadrlarda deyil, həm də mikrafon arxasında unudulmaz izlər qoymuşdur. Yaxın dostlarının və həmkarlarının onu "Canlı trio" adlandırması təsadüfi deyildi. O, radio məkanında ilk dəfə "Ulduz" proqramının aparıcısı kimi çıxış etmiş, məşhur "Molla Nəsrəddin" radio verilişini aparmışdır. "Ad günü" (Əli), "Dədə Qorqud" (Alp Aruz), "Dəli Kür" (Rus Əhməd), "Nəsimi" (Dövlət bəy), "Tütək səsi" (Cəbrayıl) və onlarca başqa xarici və yerli filmlərdə obrazları elə ustalıqla səsləndirmişdir ki, onun səsi həmin qəhrəmanların ayrılmaz hissəsinə çevrilmişdir.
Şahmar Ələkbərovun həyat yoldaşı teatrşünas Kamilə Ələkbərova idi. Bu nikahdan onların İzulət və Ləman adlı əkiz qızları dünyaya gəldi. İzulət xanımın həyat yoldaşı Fuad İsgəndərov Azərbaycanın Belçika Krallığında fövqəladə və səlahiyyətli səfiri və Avropa İttifaqı yanında nümayəndəliyinin başçısı kimi fəaliyyət göstərmişdir.
Sənətkarın həyatının son yeddi ili amansız xəstəliklə - dil xərçəngi ilə mübarizədə keçdi. "Firəngiz" filminin çəkilişləri zamanı stomatoloji müayinədə dili zədələnən və soyuqdəymə nəticəsində bu zədəsi xoraya çevrilən sənətkar, böyük iradə və mətinliklə müalicə terapiyalarına dözürdü. Almaniyanın Hamburq şəhərində dəfələrlə müalicə olunmasına baxmayaraq, xəstəliyə çarə tapılmadı.
12 avqust 1992-ci ildə Bakıda əbədiyyətə qovuşdu.
Şahmar Ələkbərov özündən sonra təkcə zəngin filmoqrafiya deyil, həm də sənətə, insana və vətənə dərin sevgi ilə dolu bir xatirə dünyası qoyub getdi. Onun yaradıcılıq irsi Azərbaycan mədəniyyətinin ən parlaq, humanist və şərəfli səhifələrindən biri olaraq qalmaqdadır.
