Bu gün məşhur ingilis-Amerika kinorejissoru və prodüseri, dəhşət filmlərinin ustası Alfred Hiçkokun anım günüdür.
Kulis.az rejissorun həyat və yaradıcılğı ilə bağlı materialı təqdim edir.
Kinematoqrafiya tarixi bir çox dahi yetişdirib, lakin çox azı Alfred Hiçkok qədər tamaşaçının sinir ucları ilə manipulyasiya etməyi bir incəsənət növünə çevirə bilib. O, sadəcə film çəkmirdi; o, qorxunun, həyəcanın və intizarın memarlığını qururdu. Hiçkokun kamerasının hər hərəkəti, insanın daxili aləmindəki ən qaranlıq künclərə işıq tutmaq üçün hesablanmış riyazi bir dəqiqlik idi.
Hiçkokun dünyasını anlamaq üçün onun uşaqlığına, Londondakı mühafizəkar katolik mühitinə nəzər salmaq mütləqdir. Atasının bir dəfə onu "cəzalandırmaq" üçün polis idarəsinə göndərib bir neçə dəqiqəlik kameraya qapatması, rejissorun daxilində ömürlük bir polis qorxusu və "günahsız insanın təqib olunması" mövzusunu buraxdı. Cizvit məktəbində aldığı sərt təhsil isə ona intizamı və günahkarlıq duyğusunun estetik balansını öyrətdi.
Gənclik illərində mühəndislik oxuması və reklam agentliyində dizayner işləməsi, onun filmlərindəki o məşhur vizual kompozisiyanın bünövrəsini qoydu. O, hər bir kadrı bir rəssam kimi əvvəlcədən kağıza köçürür , çəkiliş meydançasına gələndə isə artıq filmi beynində bitirmiş olurdu. Onun üçün çəkiliş prosesi sadəcə bu "çertyojun" icrası idi.
Hiçkok filmləri dedikdə ağıla gələn ilk anlayış, şübhəsiz ki, "gərginlik" texnikasıdır. O, bu metodu məşhur "bomba" misalı ilə izah edirdi: Əgər bir masanın altında bomba partlayırsa, bu cəmi bir neçə saniyəlik şok yaradır. Lakin tamaşaçı bombanın orada olduğunu bilir, personajlar isə bilmirsə, bu, sonsuz bir gərginlik deməkdir.
O, tamaşaçını passiv izləyicidən çıxarıb hadisənin iştirakçısına çevirirdi. "Rear Window" filmində Ceyms Styuartın personajı ilə birlikdə pəncərədən qonşuları izləyərkən hiss etdiyimiz o narahatlıq, əslində Hiçkokun bizi "gözətçilik" günahına şərik etməsidir. Rejissor bizə xatırladırdı ki, hamımız başqalarının həyatına baxmaqdan gizli bir həzz alırıq.
Onun ustalığı fövqəltəbii varlıqlardan deyil, gündəlik həyatın ən sıradan anlarından qorxu istehsal etməsində idi. Ən böyük uğurunu 1960-cı ildə çəkdiyi "Psixo" filmi ilə qazanan Hiçkok, bu ekran əsərini oxuduğu bir romandan adaptasiya etmiş və sadəcə oradakı duş səhnəsindən çox təsirləndiyi üçün filmi çəkmək istədiyini bildirmişdir. Bundan əlavə, bu filmdə tamaşaçılara "spoiler" verməmək mövzusunda olduqca həssas olan rejissor, çəkilişlərdən sonra romanın satışda olan bütün nüsxələrini bazardan toplamağa çalışmış və filmin nümayişi başlandıqdan sonra zala gecikən tamaşaçıların girişini qadağan etmişdir. "Psixo" filmindəki duş səhnəsi, ən təhlükəsiz hesab edilən məkanın - evimizin belə bir tələyə çevrilə biləcəyini göstərdi. "The Birds" filmində isə təbiətin ən məsum varlıqları bir anda ölüm saçan qatillərə çevrilirdi.
Hiçkokun filmlərində qadın obrazları, xüsusilə "soyuq sarışınlar" xüsusi yer tuturdu. İnqrid Berqman, Qreys Kelli və Tippi Hedren kimi aktrisalar onun ekranındakı mükəmməllik simvolları idi. Lakin bu cazibənin arxasında həmişə bir sirr, bir təhlükə gizlənirdi. Rejissorun bu aktrisalarla olan mürəkkəb, bəzən isə obsessiv münasibətləri onun yaradıcılığının ən çox müzakirə olunan tərəflərindən biridir.
Hiçkok həm də böyük bir texniki novator idi. "Rope" filmindəki tək planlı çəkiliş illüziyası, "Vertiqo" filmində hündürlük qorxusunu hiss etdirmək üçün ixtira etdiyi "Dolly Zoom" effekti bu gün də kino dərsliklərində öyrədilir. O, həmçinin "MacGuffin" anlayışını populyarlaşdırmışdı - bu, personajlar üçün həyati əhəmiyyət kəsb edən, lakin tamaşaçı üçün əslində heç bir mənası olmayan o gizli obyektdir (məsələn, "North by Northwest" filmindəki mikrofilmlər).
Onun "kameo"ları - filmlərində bir neçə saniyəlik görünməsi isə tamaşaçı ilə qurduğu bir oyun idi. İnsanlar artıq filmə baxanda Hiçkokun haradan çıxacağını axtarmağa başlayırdılar ki, bu da rejissorun özünün bir "brend"ə çevrildiyinin sübutu idi.
Alfred Hiçkok 1980-ci ildə vəfat etsə də, onun mirası hər bir gərginlik dolu kadrda yaşayır. O, bizə qorxularımızla üzləşməyin, hətta onlardan estetik zövq almağın mümkünlüyünü öyrətdi. Hiçkokun dediyi kimi: "Mən tamaşaçıya bir orqan ifaçısı kimi rəftar edirəm; bir düyməyə basıram və onlar gülürlər, digərinə basıram və onlar qorxurlar."
Bir dəfə də açıqlamışdı ki, öz filmlərimə baxmaqdan qorxuram: "Bu səbəbdən də öz filmlərimə baxmıram. İnsanlar mənim filmlərimi izləmək cəsarətini haradan tapırlar, ağlım kəsmir."
O, insan psixologiyasının qaranlıq dəhlizlərində fənərlə gəzən bir ustad idi və bu gün hər hansı bir filmdə qapının yavaşca açılması bizdə həyəcan yaradırsa, deməli, "Gərginlik ustası" hələ də ordadır, kadrın küncündə bizə bələdçilik edir...
Hazırladı: Sevinc Mürvətqızı
Bizi Telegram-da izləyin
t.me/kulis_az
Bizi Instagram-da izləyin
Bizi TikTok-da izləyin
Bizi Facebook-da izləyin
Bizi X-da izləyin
