Bu gün tanınmış rus şair, dramaturq və aktyor Vladimir Mayakovskinin anım günüdür.

Kulis.az onun həyatı və yaradıcılığı haqqında materialı təqdim edir.

XX əsrin sarsıntılarla dolu tarixində elə simalar var ki, onlar yalnız öz dövrünü deyil, zamanın özünü danışdırmağı bacarırlar. Vladimir Mayakovski belə sənətkarlardandır — o, şeiri sadəcə yazmırdı, onu hayqırır, yaşayır, bəzən isə onun içində yanıb külə dönürdü. Onun həyatı ilə yaradıcılığı bir-birindən ayrılmaz iki axın kimi paralel yox, iç-içə axaraq bir bütöv taleyə çevrilmişdir. Maraqlıdır ki, Mayakovski özünü tez-tez “sözün mühəndisi” adlandırırdı və poeziyanı bir növ quruculuq prosesi kimi görürdü — sanki hər misra gələcək cəmiyyətin bir daşına çevrilirdi.

1893-cü ildə Gürcüstanın Baqdadi kəndində doğulan Mayakovski hələ uşaqlıqdan həyatın sərt tərəfləri ilə üzləşdi. Atasının vaxtsız ölümü ailəni Moskvaya köçməyə məcbur etdi və bu şəhər gənc şairin həm düşüncə, həm də üsyan məktəbinə çevrildi. Atasının ölümü isə çox qəribə və simvolik səbəbdən baş vermişdi: o, iynə ilə barmağını zədələmiş və infeksiya nəticəsində vəfat etmişdi. Bu hadisə Mayakovskinin şüurunda dərin iz buraxmış, onun sonrakı illərdə gigiyena və təmizliyə qarşı həddindən artıq həssas olmasına səbəb olmuşdu. Moskvada o, yalnız ədəbiyyata deyil, siyasi mübarizəyə də qoşuldu. Çar Rusiyasına qarşı inqilabi fəaliyyətinə görə dəfələrlə həbs olundu. Həbsxanada olarkən o, yalnız şeir yazmaqla kifayətlənmir, eyni zamanda klassik ədəbiyyatı, xüsusilə Lev Tolstoy və Fyodor Dostoyevski kimi müəllifləri dərindən öyrənirdi.

Gənc yaşlarından qoşulduğu rus futurizmi onun yaradıcılığını kökündən dəyişdi. Klassik poeziyanın ahəngdar və sakit dünyasını dağıdan bu cərəyan Mayakovskidə sanki özünün ən radikal ifadəsini tapdı. O, sözləri parçalayır, misraları pillə-pillə düzür, dili küçənin, meydanın səsinə çevirirdi. Onun iştirak etdiyi məşhur futurist manifestdə — “İctimai zövqə sillə”də o və silahdaşları keçmiş ədəbiyyatı “köhnəlmiş qayıq” adlandırırdılar. Maraqlı faktdır ki, Mayakovski bu dövrdə təkcə şair deyil, həm də rəssam kimi fəaliyyət göstərirdi; o, kitabların üz qabıqlarını özü çəkir, vizual sənətlə poeziyanı birləşdirirdi.

Onun məşhur “Şalvarlı bulud” kitabı təkcə bir sevgi faciəsi deyil, insanın dünya ilə, cəmiyyətlə, hətta özü ilə qarşıdurmasının gurultulu fəryadıdır. Bunu yazarkən o, bir neçə dəfə mətn üzərində dəyişiklik etmiş, hətta bəzi hissələri senzura səbəbindən yenidən qurmuşdu.

Maksim Qorki bu şeiri çox bəyənir və şair haqda tərif dolu yazılar yazır. Qorkinin həyat yoldaşə ərinin Mayakovski haqqında düşüncələrini belə dilə gətirmişdir:

...Həyat yoldaşım Mayakovskiyə böyük dəyər verirdi. Onun şeirdə bir zirvəyə yüksəlməsini istəyirdi çünki hər ikisi eyni şeylərin arxasınca qaçırdılar. Bir gün onun haqqında çox danışılan şəxsə çevriləcəyini çox yaxşı bilirdi. "

Mayakovskiyə görə bulud çağdaş sənətin birləşdiyi bir dəyərdir. Bunun sayəsində cəhənnəm, şiddət və individualizm kimi şeylər yeni məna qazanmışdır.

1917-ci ildə baş verən Oktyabr inqilabı Mayakovski üçün sadəcə siyasi dönüş nöqtəsi deyildi. Bu hadisə onun poetik inancının gerçəkləşməsi kimi görünürdü. O, yeni qurulan dünyanın şairinə çevrildi, inqilabın tribunasında dayanan bir səs oldu. “Sol marş”, “İnqilaba oda” kimi əsərlərində o, yeni cəmiyyətin ritmini, enerjisini, hətta pafosunu yaratmağa çalışdı. Bu dövrdə o, ROSTA üçün məşhur “ROSTA pəncərələri” adlı plakatlar hazırlayırdı — bunlar həm şeir, həm də karikatura formasında olan təbliğat əsərləri idi. Mayakovski bəzən gecələr yatmadan onlarla plakat hazırlayır, onları şəhərin müxtəlif yerlərində asdırırdı.

Lakin bu gurultulu həyatın içində Mayakovskinin daxili dünyası heç də sakit deyildi. Onun şəxsi həyatı, xüsusilə Lilya Brik ilə münasibəti yaradıcılığında dərin iz buraxdı. Maraqlıdır ki, Lilya Briklə münasibəti ənənəvi çərçivələrə sığmırdı — o, Lilya və onun əri Osip Briklə eyni evdə yaşayırdı. Bu qeyri-adi münasibət forması onun yaradıcılığında sevginin mürəkkəb və ziddiyyətli obrazını daha da gücləndirdi.

“Onurğa fleytası” və “Bu barədə” kimi əsərlərində sevgi artıq romantik duyğu deyil, insanı içdən parçalayan, onu özündən uzaqlaşdıran bir qüvvəyə çevrilir. Mayakovski sevirdi — amma bu sevgi onu xilas etmirdi, əksinə, daha da dərinə çəkirdi. O, hətta bir şeirində yazırdı ki, “sevgi — ürəyin istehsalat qəzasıdır”.

Zaman keçdikcə onun inqilaba olan inamı da sarsılmağa başladı. Qurulmaqda olan sovet sistemi onun xəyal etdiyi azad və yaradıcı dünyadan uzaq idi. Tənqidlər, anlaşılmazlıqlar, şəxsi həyatındakı böhranlar onu getdikcə daha çox tənhalaşdırdı. Maraqlı bir fakt da budur ki, Mayakovski kino ilə də maraqlanırdı — o, ssenarilər yazır, filmlərdə aktyor kimi çıxış edirdi. Lakin bu sahədə də istədiyi uğuru əldə edə bilmədi. Sanki bir vaxtlar gur səslə danışan şairin içində yavaş-yavaş sükut yaranırdı. Bu sükut isə onun sonunu hazırlayırdı.

1930-cu ildə Mayakovski öz həyatına son qoydu. Bu, sadəcə bir insanın ölümü deyildi — bu, bir epoxanın içində yaranan ziddiyyətlərin faciəvi nöqtəsi idi. Onun ölümü də həyatı kimi sarsıdıcı və simvolik oldu: o, taleyinə nöqtəni sakitcə yox, kəskin bir hərəkətlə qoydu.

Mayakovski poeziyada inqilab etdi — həm forma, həm məzmun baxımından. O, şeiri akademik çərçivələrdən çıxarıb həyatın özünə gətirdi. O, çıxış edərkən auditoriyanı sanki hipnoz edirdi; onun güclü səsi və teatrallığı haqqında müasirləri tez-tez xatirələrində yazırdılar. Onun təsiri yalnız rus ədəbiyyatı ilə məhdudlaşmadı; dünya poeziyasında da dərin iz qoydu. Xüsusilə Nazım Hikmət onun poetikasından ilham alan sənətkarlardan biri olmuşdur.

Mayakovski bizə göstərdi ki, şeir sadəcə sözlərdən ibarət deyil. Şeir — insanın öz taleyi ilə mübarizəsidir. Onun həyatı və yaradıcılığı bir həqiqəti xatırladır: böyük sənət çox vaxt böyük ağrının içindən doğur.

• “Gül dəftəri” çap olundu
• İçərişəhərdə tarixi qala divarında aşınma qeydə alındı
• "Əşrəf, bəxtin gətirib, sənin heybəni ağzınacan doldurublar..." - İsmayıl Şıxlının "Dəli Kür" romanından bir hissə