Kulis.az tarixçi-tədqiqatçı Elvin Şıxaliyevin "Krit kahinindən Qrenlandiya köpəkbalığına qədər hamının bildiyi sirr" yazısını təqdim edir.

Bir vaxtlar Krit adasında insanlar saat taxmırdı.

Knossos sarayının freskalarında müharibə yoxdur.

Hamı ya çiçəklərlə, ya delfinlərlə, ya da sakit oturan tanrıçalarla təsvir edilib.

Tarixçi Metaxia Tsipopoulou deyir: "2000 illik Minoy sivilizasiyasında müharibə təsviri yoxdur".

Sütunları belə dümdüz deyildi, əyri idi. Tələsməyən bir cəmiyyətin əlaməti...

İndi isə Bakıda hamı qaçır. Liftin qapısı bağlanmamış düyməni 5 dəfə basırıq.

Yeməyi 3 dəqiqəyə uduruq. Nəfəsi yarımçıq alırıq. Sonra da soruşuruq: niyə 30 yaşında yoruluruq?

Bəlkə cavab təkcə stressdə deyil, tələsməyin özündədir.

Üç yerdə də eyni qanun işləyir: Tez xərcləyən tez bitir...

I. TƏLƏSİK NƏFƏS

Təbiətdə qəribə bir riyazi qayda var. 1928-ci ildə bioloq Raymond Pearl hesablamışdı ki, bütün məməlilərin ürəyi ömrü boyu təxminən 1 milyard dəfə döyünür.

Kolibri dəqiqədə 600 dəfə nəfəs alır və cəmi 3 il yaşayır. Siçan 150 dəfə alır və 2 il yaşayır. İnsan 16 dəfə alır və 70 il yaşayır.

Qalapaqos tısbağası 3 dəfə alır və 150 il yaşayır. Qrenlandiya köpəkbalığı isə demək olar ki, yatmış halda nəfəs alır və 400 il yaşayır.

Bu təsadüf deyil. Tez döyünən tez bitir.

İkinci qanun hüceyrənin içindədir. 1961-ci ildə Leonard Hayflik kəşf etdi ki, insan hüceyrəsi cəmi 50-60 dəfə bölünə bilir.

Buna "Hayflik limiti" deyirlər. Hər bölünmədə xromosomun ucundakı telomer deyilən qoruyucu papaq bir az qısalır. Tez və dayaz nəfəs bədəndə paslanmanı artırır və bu papağı daha tez yeyir.

Minoy dilində hələ açılmamış Linear A yazıları var.

Onların sirrini bilmirik, amma o sarayın divarlarındakı sakit rəsmlər özü bir dildə danışır: tələsmə.

E.ə. 800-cü ildə Hindistanda, Çandogya Upanişadında belə bir cümlə var: "Prana saylıdır. Onu yavaş xərcləyən uzun yaşayar."

Yoqilər buna "Pranayama" dedilər. Hippokrat isə daha qısa demişdi: "Tez-tez nəfəs alan xəstədir."

II. TƏLƏSİK YEMƏK

Əgər tələsik nəfəs paslandırırsa, tələsik yemək nə edir?

Bunun cavabını Yaponiyanın Okinava adası verir.

Okinava dünyanın "Blue Zone"larından biridir - 100 yaşdan çox yaşayan insanların ən çox olduğu yer.

Onların sirri pəhriz deyil, bir cümlədir: "Hara Haçi Bu". Yəni "Mədəni 80% dolana qədər ye, dayan".

Bu, Konfutsi təlimindən gələn 1000 illik mədəniyyətdir.

Onlar yeməyi ən azı 20 dəqiqəyə yeyirlər, çünki beyin toxluq siqnalını 15-20 dəqiqə gec çatdırır.

III. TƏLƏSİK FİKİR

Üçüncü tələsmək ən təhlükəlisidir: fikirdə tələsmək.

Roma filosofu Seneka 2000 il əvvəl yazırdı: "Həyat qısa deyil, biz onu qısa edirik."

Daim "qaç, çat, elə" rejimində olan sinir sistemi kortizol ifraz edir, o da telomeri birbaşa qısaldır.

Hər narahat fikir bir diod yandırır.

***

Təsəvvür edin: bədəniniz 120 illik zəmanətlə gələn cihazdır.

İçində sayı bəlli nəfəs var.

Cihaz 120 il üçün dizayn edib, amma biz gündə 20 min dəfə tələsik nəfəs alaraq onu 60 ilə bitiririk.

Minoylu kahin, Okinavalı qoca və Seneka eyni şeyi deyir: Yavaşla.

Bu gün üçün bir dəqiqəlik sınaq:

1. Nəfəs: 4 saniyədə al, 4 saxla, 6 saniyədə ver.
2. Yemək: Hər tikədən sonra çəngəli masaya burax.
3. Fikir: Bir işi bitir, sonra birinə keç.

Heç nəyə tələsmə. Təqvimdəki bu tarixi bir daha yaşamayacaqsan.

Çünki təbiət sənə ömür yox, saylı nəfəs verib.

• Tutanxamon və Nefertitinin süni intellektlə çəkilən rəsmi Qahirədə qalmaqal yaratdı
• "Sındırılmış fənərlər küçəsi"nin ulduzu vəfat etdi
• Azərbaycan əsilli rusiyalı reper Navai Qazaxıstandan deportasiya olundu