Bu gün tanınmış amerikalı okkultist yazıçı, La-veya satanizminin yaradıcısı Anton Şandor LaVeyin anım günüdür.

Kulis.az qalmaqallı yazar haqqında materialı təqdim edir.

Əsl adı Hovard Stenton Levi olan Anton Şandor LaVey XX əsr Qərb əks-mədəniyyətinin ən qalmaqallı, eyni zamanda teatrallığı fəlsəfəyə çevirməyi bacaran ən ziddiyyətli simalarından biridir.

11 aprel 1930-cu ildə Çikaqoda dünyaya gələn, sonradan ailəsi ilə San-Fransiskoya köçən bu fiqur dünya mediasında "Qara Papa" ləqəbi ilə tanınsa da, onun formalaşdırdığı irs mistik iblis kultundan daha çox fərdiyyətçilik, materializm, sosial darvinizm və teatrlaşdırılmış psixodramanın ekssentrik sintezi idi.

LaVeyin şəxsi bioqrafiyası real faktlarla onun usta manipulyasiya qabiliyyətinin yaratdığı uydurmaların bir-birinə qarışdığı mürəkkəb labirintdən ibarətdir. O, gənc yaşlarında evdən ayrılaraq sirkdə işlədiyini, yırtıcı heyvan tərbiyəçiliyi etdiyini və karnavallarda kaliope adlanan buxar orqanında çaldığını iddia edirdi.

Həmin karnaval illərində şənbə gecələri striptiz şoularında qadınlara baxıb şəhvət duyan eyni kişilərin bazar səhəri kilsədə günah çıxarmağa getdiyini müşahidə etdiyini bildirən LaVey, cəmiyyətin ikili standartlarını və puritan riyakarlığını məhz burada kəşf etdiyini vurğulayırdı.

Lakin onun hər sözü həqiqət deyildi. Məsələn, bir müddət San-Fransisko Polis Departamentində fotoqraf işləyərək ən qanlı cinayət və intihar səhnələrini lentə aldığını desə də, sonrakı müstəqil araşdırmalar polis arxivlərində onun adına heç bir rəsmi ştat qeydinin olmadığını göstərdi. Eynilə, şöhrət tapmazdan əvvəl gənc Merilin Monro ilə romantik münasibət yaşadığına dair yaydığı hekayə də bioqrafların araşdırmaları nəticəsində diqqət çəkmək məqsədilə qurulmuş PR mifi kimi üzə çıxdı.

1960-cı illərin ortalarına doğru LaVey San-Fransiskonun Kaliforniya küçəsi 6114 ünvanında yerləşən, divarları tamamilə qaraya boyanmış məşhur "Qara Ev"ində okkult mühazirələr təşkil edərək "Trapezoid Ordeni" adlı intellektual çevrə topladı.

Burada qotik və qaranlıq bir estetika quran LaVey şəhərdə şəxsi cənazə maşını sürür, evində isə Toqare adlı əsl erkək şir və Zoltan adlı qara bəbir bəsləyirdi.

Nəhayət, 30 aprel 1966-cı ildə, qədim Valpurq Gecəsində başını qırxıb özünü "Ali Kahin" elan edərək Şeytan Kilsəsinin əsasını qoydu və həmin tarixi "Anno Satanas" - Şeytan Erasının I ili adlandırdı.

Geniş kütlələrin təsəvvürünün əksinə, LaVeyan satanizmi teistik yox, tamamilə ateist və sekulyar bir dünyagörüşü idi. LaVey iblisin şəxsi varlığına, metafizik güclərə, cənnət və ya cəhənnəmə qətiyyən inanmırdı.

Onun konsepsiyasında Şeytan xristian doqmalarına, riyakarlığa və insanın təbii heyvani instinktlərini boğan cəmiyyət tabularına qarşı azad düşüncənin, qürurun və eqonun təcəssümü idi. O, Fridrix Nitsşenin fövqəlinsan fəlsəfəsindən, Ayn Randın obyektivist fərdiyyətçiliyindən və Raqnar Redberdin "Might is Right" traktatındakı sərt sosial darvinizmdən bəhrələnmişdi. Xristianlığın "bir üzünə vurana o biri üzünü çevir" prinsipinə kəskin etiraz edir, əvəzində qisas almağı və haqq edənə ehtiram göstərməyi qanun sayırdı.

İcra etdiyi "Qara Messa"lar isə mistik iblisləri çağırmaq xarakteri daşımırdı; bu ayinlər şüuraltı tabuları qırmaq, psixoloji gərginliyi boşaltmaq üçün qurulmuş teatral psixodrama və emosional terapiya idi.

LaVey bu fəlsəfəni zəngin kitab irsi ilə sistemləşdirdi. 1969-cu ildə onun əsas proqram sənədi sayılan, doqmaların inkarını, doqquz bəyanatı və fəlsəfi esseləri əks etdirən "Şeytan İncili" ("The Satanic Bible") işıq üzü gördü. Ardınca 1971-ci ildə bədən dili, cazibə psixologiyası və instinktlərin idarəsini öyrədən "The Compleat Witch" (sonradan "The Satanic Witch" adı ilə təkrar çap edildi) nəşr olundu.

1972-ci ildə müxtəlif tarixi və ədəbi ənənələrdən gələn teatrlaşdırılmış mərasimləri topladığı "The Satanic Rituals", 1992-ci ildə mədəniyyət, fərdiyyətçilik və musiqi tənqidini əhatə edən esselərindən ibarət "The Devil's Notebook", ölümündən sonra, 1998-ci ildə isə son dövr qeydlərini birləşdirən "Satan Speaks!" oxuculara çatdırıldı.

Maraqlıdır ki, ictimaiyyət satanizmi çox vaxt heavy metal və rok musiqisi ilə eyniləşdirsə də, LaVey rok və metal musiqisindən zəhləsi gedən biri idi; o, klassik musiqini, köhnə vals və caz kompozisiyalarını dinləyir, peşəkar səviyyədə klavişli alətlərdə ifa edərək "The Satanic Mass" və "Satan Takes a Holiday" kimi sintizator albomları buraxırdı.

Hollivud aləmində rejissor Roman Polanskinin "Rosemary's Baby" (1968) filminə gizli məsləhətçilik etdiyi barədə şayiələr gəzsə də, onun kinematoqrafiyadakı rəsmi izi 1975-ci ildə çəkilən "The Devil's Rain" filminə texniki məsləhətçi olması və ekran qarşısında kiçik bir rolda görünməsi idi.

Qotik və vahiməli zahiri görünüşünə rəğmən, LaVey qanunlara mütləq şəkildə tabe olmağı tələb edir, cinayətkarlığı, narkotik istifadəsini və heyvanlara hər hansı zərər verilməsini qəti şəkildə qadağan edirdi.

Onun son illəri də şəxsi həyatında baş verən dramatik çatlar və təzadlarla müşayiət olundu.

İkinci qızı Zina LaVey uzun illər Kilsənin rəsmi mətbuat katibi işləsə də, sonradan atasının fəlsəfəsindən və şəxsiyyətindən üz döndərərək təşkilatı tərk etdi və onun bioqrafiyasındakı saxtakarlıqları ifşa edən arxiv sənədlərini ictimaiyyətə yaydı.

LaVey 29 oktyabr 1997-ci ildə San-Fransiskodakı "St. Mary's" Katolik xəstəxanasında ağciyər ödemindən dünyasını dəyişdi.

Hətta onun ölümü belə teatrallaşdırıldı: bəzi yaxınları onun məhz Hellouin gecəsində, yəni 31 oktyabrda öldüyü mifini yaşatmaq üçün ölüm şəhadətnaməsindəki tarixi fərqli göstərməyə çalışdılar.

Cəsədi yandırılaraq külü varislərinə paylanan Anton LaVey, mistik bir kult liderindən daha çox, XX əsr Amerikanın puritan tabularını, zəifliklərini və kütləvi psixologiyasını mükəmməl duyan usta bir tamaşa qurucusu kimi tarixə düşdü.

• Məşhur aktyor vəfat etdi
• Azərbaycanla Gürcüstan mədəni əlaqələri müzakirə olunub
• Məşhur aktyor vəfat etdi