İspaniyanın Badaxos əyalətində yerləşən Quarenyada arxeoloqlar tərəfindən İberiya yarımadasında bənzəri olmayan nadir tunc araba, həmçinin Yunan keramikası, Misir alebastr (qaymaqdaşı) qabı və Şərq ölkələrindən gətirilmiş fil sümüyü məmulatları aşkar edilib.
Kulis.az xəbər verir ki, İspaniya Milli Tədqiqat Şurasının (CSIC) rəhbərliyi ilə tapılan bu əşyalar 2500 il əvvəl mövcud olmuş qədim Tartessos sivilizasiyasının geniş ticarət şəbəkəsini sübut edir.
Məlumata görə, tapıntı Veqas Altas del Qvadiana bölgəsindəki "Casas del Turuñuelo" kurqanında, "Construyendo Tarteso" (Tartessosu qurmaq) layihəsinin səkkizinci qazıntı kampaniyası çərçivəsində üzə çıxarılıb.
Mifik fiqurlarla bəzədilmiş araba
Tapılan nadir tunc arabanın gövdəsi qabartma fiqurlarla bəzədilib. Arabanın fərqləndirici xüsusiyyətləri bunlardır:
Ön hissə: Yeraltı dünya ilə əlaqələndirilən su tanrısı Akeloyun (Aqueloo) təsviri;
Yan hissələr: Qartal başlı və aslan bədənli iki qrifon mifik varlığı;
Uc hissələr: Qolları havada saxlayan iki insan fiquru.
Bundan əlavə, araba hər ikisi xüsusi bəzəkli olan iki təkər üzərində dayanır. Qazıntıların direktoru Ester Rodriqes kəşfin əhəmiyyətini bu sözlərlə ifadə edib:
"Bu, Tartessos yaşayış məskənində bu günə qədər edilən ən mühüm kəşflərdən biridir".
Etrusk izləri və sirli ziyafət ritualları
2015-ci ildə başlayan qazıntılar zamanı əsas tikilinin cənub hissəsində tapılan bu arabanın yeganə bənzəri yalnız e.ə. VIII və V əsrlər arasında Mərkəzi İtaliyada inkişafının zirvəsinə çatan Etrusk sivilizasiyasında qeydə alınıb. Bu fakt qədim Tartessosun Aralıq dənizi hövzəsi ilə sıx ticarət əlaqələrinin olduğunu təsdiqləyir.
Qazıntıların digər direktoru Sebastyan Selestino arabanın istifadə məqsədinin ziyafət ritualları ilə bağlı ola biləcəyini vurğulayıb. Belə ki, araba Turunyuelo icmasının binanı qəsdən möhürləmədən (e.ə. V əsrin sonlarında) əvvəl sonuncu dəfə böyük ziyafət verdiyi ehtimal olunan otağın yanında tapılıb.
Yunanıstan, Misir və Şərqdən gələn materiallar
Arabanın yaxınlığında arxeoloqlar Tartessosun xarici əlaqələr coğrafiyasını inanılmaz dərəcədə genişləndirən bir sıra xarici mənşəli materiallar da aşkar ediblər:
Yunanıstanın Attika bölgəsindən gətirilmiş keramika məmulatları;
Misir mənşəli alebastr (qaymaqdaşı) qab;
Üzərində döyüşçü təsvirləri, heyvan və bitki motivləri həkk olunmuş, Şərqi Aralıq dənizi emalatxanalarına aid çox sayda fil sümüyü parçaları.
Ester Rodriqes bu tapıntılarla bağlı deyib:
"Bu materiallar Şərqlə İberiya yarımadası arasındakı ticari əlaqələri anlamağımız üçün qeyri-adi məlumatlar verir. Biz bu mübadilə şəbəkələrini yenidən qurmağımıza kömək edən idxal mallarını və unikal parçaları sənədləşdiririk".
10 illik qazıntıların xronologiyası: "Casas del Turuyuuelo" sirləri
Son on il ərzində bu arxeoloji sahədə qeydə alınan tarixi kəşflər Tartessos sivilizasiyasına dair təsəvvürləri kökündən dəyişib:
2017-ci il: Qərbi Aralıq dənizi hövzəsində məlum olan ən böyük heyvan qurbanı qalıqları aşkarlandı.
2023-cü il: Bu mədəniyyətə aid ilk insan təsvirləri gün işığına çıxdı.
2024-cü il: Döyüşçü səhnələri olan şifer (arduvaz) lövhə və cənub paleoispan yazısı ilə həkk olunmuş əlifba tapıldı.
2025-ci il: Ərazidə Qərbi Aralıq dənizində məlum olan ən qədim yunan mərmər qurbangahı üzə çıxarıldı.
2026-cı il (aprel-may): Diametri 90, hündürlüyü isə 6 metr olan kurqanın şimal və cənub kəsimlərində yeni otaqlar, eləcə də şimal hissədə iki manqal və bir tunc qazan aşkar edildi.
Sahə işlərinin başa çatması ilə layihə artıq laboratoriya mərhələsinə qədəm qoyur. Tapıntıların bərpası, sənədləşdirilməsi və elmi analizi Madrid Muxtar Universitetinin Arxeoloji İrsin Qorunması və Bərpası Xidmətinin (SECYR) mütəxəssisləri tərəfindən həyata keçirilir. Ərazidə vaxtilə yaşayanların həyat tərzini, məkanların funksionallığını və ticarət əlaqələrini daha dərindən anlamaq üçün əsaslı tədqiqat işləri bundan sonra da davam etdiriləcək.
