Bu gün Çinin məşhur tarixçisi, yazıçı və dövlət xadimi Qo Mojonun anım günüdür.
Kulis.az onun həyatı və yaradıcılığı ilə bağlı materialı təqdim edir.
Müasir Çin mədəniyyəti, elmi və siyasəti tarixindən Qo Mojo qədər ziddiyyətli, çoxşaxəli və eyni dərəcədə parlaq ikinci bir sima tapmaq çətindir. O, bir tərəfdən Çin poeziyasının "Mayakovski"si sayılan üsyankar bir romantik, digər tərəfdən qədim bürünc yazıları oxuyan dahi bir arxeoloq, eyni zamanda isə Mao Tszedunun ən yaxın çevrəsində dayanan yüksək rütbəli dövlət xadimi idi.
Gənc yaşlarında Qo Mojo valideynlərinin arzusu ilə tibb təhsili almaq üçün Yaponiyaya yollanır və Kyuşu İmperator Universitetini bitirir. Lakin o, heç vaxt həkimlik etmir. Yaponiyada oxuyarkən Qərb ədəbiyyatı (xüsusilə Höte, Spinoza və Uitmen) ilə tanışlıq onun daxilindəki şairi oyadır. O, sonralar yazırdı: "Mən insan bədənini müalicə etməkdənsə, cəmiyyətin ruhunu sağaltmağı seçdim."
1921-ci ildə işıq üzü görən "İlahələr" adlı şeirlər toplusu müasir Çin ədəbiyyatında əsl bomba effekti yaratdı. Əsrlər boyu klassik və ağır qaydalarla boğulan Çin poeziyasına Qo Mojo sərbəst və emosional ritm gətirdi. Onun məşhur "Mən bir göy itiyəm, mən ayı uduram, mən günəşi uduram..." misraları köhnəliyə qarşı üsyan edən gəncliyin manifestinə çevrildi.
1920-ci illərin sonunda siyasi təqiblərdən qaçıb yenidən Yaponiyaya sığınan Qo Mojo burada özünü tamamilə elmə həsr edir. O, Çinin qədim "Sümük üzərində yazılar"ını (orakl sümükləri) və bürünc qabların üzərindəki piktoqramları öyrənməyə başlayır. Heç bir rəsmi arxeoloji təhsili olmasa da, onun intuisiyası və dərin linqvistik biliyi sayəsində Şan və Çjou sülalələri dövrünə aid yüzlərlə qədim heroqlifin sirri açılır. O, bu sahədə dünyanın ən nüfuzlu mütəxəssislərindən biri qəbul edilir.
Qo Mojonun şəxsi həyatı da yaradıcılığı kimi dramatik olub. 1912-ci ildə ailəsinin təkidi ilə heç vaxt görmədiyi bir qadınla evləndirilir, lakin bu evliliyi heç vaxt qəbul etmir və dərhal evdən qaçır. Yaponiyada oxuyarkən tibb bacısı Satiko Tomiko (ona Anna adını vermişdi) ilə evlənir. Bu nikahdan 5 övladı olur. Lakin 1937-ci ildə Yaponiya Çinə hücum edəndə, Qo Mojo ailəsini Yaponiyada qoyub gizlicə vətəninə qayıtmalı olur və müharibə şəraitində onlarla əlaqəsi kəsilir. Çində tanınmış aktrisa Yu Liqun ilə evlənir və ömrünün sonuna qədər onunla yaşayır. Maraqlıdır ki, İkinci Dünya müharibəsindən illər sonra yaponiyalı xanımı Anna uşaqları ilə Pekinə onu axtarmağa gəlir, lakin artıq hər şey gec idi.
1949-cu ildə Çin Xalq Respublikası qurulduqdan sonra Qo Mojo ölkənin elmi və mədəni elitasının rəhbəri — Çin Elmlər Akademiyasının ilk prezidenti olur. Mao Tszedun onun istedadına böyük hörmət bəsləyirdi və onlar tez-tez bir-birlərinə şeirlərlə cavab yazırdılar. Lakin bu yüksək mövqe onu böyük güzəştlərə getməyə məcbur edirdi. O, Maonun tez-tez dəyişən siyasi xəttini tərifləyən əsərlər yazmaq məcburiyyətində qalırdı ki, bu da sonralar bəzi tənqidçilər tərəfindən "ziyalı müstəqilliyini itirmək" kimi qiymətləndirildi.
1966-cı ildə başlayan "Mədəni inqilab" dövründə Qo Mojo özünü və ailəsini qorumaq üçün unikal və ağrılı bir addım atdı. O, ictimaiyyət qarşısında çıxış edərək bəyan etdi: "Mənim yazdığım bütün əsərlər dəyərsizdir və yandırılmalıdır".
Bu bəyanat onun öz canını xilas etsə də, ailəsini faciədən qoruya bilmədi. Onun iki oğlu - hər ikisi parlaq gənc ziyalılar idi - qırmızı qvardiyaçılar (xunveybinlər) tərəfindən təqib olunaraq intihar həddinə çatdırıldı və həlak oldular. Bu, şairin ömrünün sonuna qədər sağalmayan ən böyük yarası oldu.
Bütün bu daxili və xarici fırtınalara rəğmən, Qo Mojo dünya sülh hərəkatında da fəal idi. O, 1951-ci ildə "Xalqlar arasında sülhün möhkəmləndirilməsinə görə" Beynəlxalq Stalin Mükafatına layiq görülmüşdü.
Qo Mojo 1978-ci ildə Pekində vəfat edib. O, özündən sonra müasir Çin dilinin formalaşmasından başlamış qədim tarixin qaranlıq səhifələrinin işıqlandırılmasına qədər uzanan nəhəng bir irs qoyub gedib.
