Bu gün görkəmli ingilis yazıçı Con Eykenin doğum günüdür.

Kulis.az müəllif haqqında materialı təqdim edir.

İngilis ədəbiyyatında elə yazıçılar var ki, onların yaratdığı dünya həm qorxulu, həm də cəlbedicidir. Con Eyken məhz belə imzalardan biridir. O, fövqəltəbii bədii ədəbiyyatın, qotik romanların və uşaqlar üçün yazılmış alternativ tarix əsərlərinin ən mahir ustalarından biri hesab olunur. 1924-cü il sentyabrın 4-də İngiltərənin Sasseks qraflığında doğulan bu qadın özündən sonra yüzdən çox kitab və saysız-hesabsız nağıl dünyası qoyub gedib.

Con Eykenin ədəbiyyata gəlişi heç də təsadüfi deyildi. O, sözün əsl mənasında ədəbiyyatla nəfəs alan bir ailədə böyümüşdü. Atası ABŞ-nin nüfuzlu "Pulitser" mükafatı laureatı, məşhur şair Konrad Eyken idi. Onun həm böyük qardaşı Con, həm də bacısı Ceyn gələcəkdə peşəkar yazıçı olacaqdılar. Beş yaşından etibarən ilk cızma-qaralarını edən yazar ədəbiyyata olan sevgisini ömrünün sonunadək qoruyub saxladı.

Con Eykenin atası, məşhur amerikalı şair Konrad Eyken

Anası tərəfindən on iki yaşına qədər evdə təhsil alan Con sonradan imtahanlardan kəsilərək Oksford Universitetinə qəbul ola bilmədi. Lakin gənc qız bu uğursuzluğun onu ruhdan salmasına icazə vermədi. O, BBC-də və BMT-nin London Məlumat Mərkəzində fəaliyyət göstərdi. 1945-ci ildə jurnalist Ronald Braunla ailə həyatı qurdu. Lakin həyatın ən ağır zərbəsi hələ qarşıda idi: 1955-ci ildə həyat yoldaşının xərçəng xəstəliyindən qəfil vəfatı onu iki kiçik uşaqla tək qoydu. Çətin günlərini aşmaq, övladlarını böyütmək üçün məşhur "Argosy" jurnalında redaktor kimi işə başladı və bu illər ərzində dayanmadan fərqli jurnallar üçün qısa hekayələr, oçerklər yazdı.

Onun həyatını tamamilə dəyişən, şöhrət gətirən və tamştatlı yazıçı kimi fəaliyyət göstərməsinə imkan yaradan əsər 1962-ci ildə nəşr olunan "Uilloubi Çeysin qurdları" (The Wolves of Willoughby Chase) romanı oldu.

Bu kitabla o, uşaq ədəbiyyatında yeni və fərqli bir cığır açdı: alternativ tarix. Con Eyken romanda oxucunu xəyali bir 19-cu əsr İngiltərəsinə aparırdı. Bu fantastik dünyada "Şanlı İnqilab" heç vaxt baş verməmişdi, taxtda Kral III Ceyms oturmuşdu. Ən qorxulusu isə o idi ki, Avropa ilə İngiltərə arasında çəkilmiş tunellə ölkəyə axışan ac canavar sürüləri kəndləri, qəsəbələri terrora məruz qoyurdu. Romanda balaca qızlar Bonni və Silviyanın, qəddar mürəbbiyə Miss Slaykarpın caynağından qurtulması və qaz otaran Simonun köməyi ilə azadlıq tapması ustalıqla qələmə alınmışdı.

Con Eykenin ən böyük xüsusiyyətlərindən biri uşaqların intellektinə hədsiz dərəcədə hörmətlə yanaşması idi. O, gənc oxucuları üçün yaratdığı mətnləri bayağılaşdırmır, primitivləşdirmirdi; əksinə, onlara mürəkkəb, bir qədər qotik və eyni zamanda çox əyləncəli hekayələr təqdim edirdi. Bu yanaşma onun "Arabel və Mortimer" silsiləsində özünün ən parlaq əksini tapmışdır.

Silsilə balaca qız Arabel və onun qeyri-adi, dəcəl ev quzğunu olan Mortimerin başına gələn komik, absurd macəralardan bəhs edir. O, nağıllarında sehrlə qara mizahı məharətlə birləşdirməyi bacarırdı. Uçan heyvanlar, yağmur damlalarından yığılmış boyunbağılar, sehrli meşələr – bütün bunlar Eykenin hüdudsuz fantaziyasının heyrətamiz məhsulu idi.

Eyken təkcə uşaqlar üçün deyil, həm də böyüklər üçün qələmə aldığı mistik trillerlər və sirli romanlarla bədii ədəbiyyatda dərin iz buraxıb. Özü də ömrü boyu kabus hekayələrinin sadiq fanatı olan yazar, böyüklər üçün qələmə aldığı məşhur fövqəltəbii romanı "Lemb Hausun Kabusu"nu birbaşa yazıçılar Henri Ceyms və E. F. Bensonun yaşadığı gerçək malikanənin tarixi üzərində qurmuşdu. Bununla bərabər, o, klassik ingilis ədəbiyyatına olan böyük sevgisini Ceyn Ostinin (Jane Austen) yaradıcılığına yazdığı "Mansfildə qayıdış" (Mansfield Revisited) və "Ceyn Ferfaks" (Jane Fairfax) kimi davam romanları ilə bəyan etmişdi.

Con Eykenin zəhməti və istedadı heç vaxt diqqətdən kənarda qalmadı. O, nüfuzlu "Guardian" mükafatını və "Edqar Allan Po" mükafatını qazandı. Uşaq ədəbiyyatı qarşısındakı əvəzsiz xidmətləri isə 1999-cu ildə Britaniya İmperiyası Ordeni (MBE) ilə rəsmiləşdirilərək mükafatlandırıldı.

Ömrünün sonuna qədər iş masasının arxasından çəkilməyən, il ərzində ən azı iki-üç kitab nəşr etdirən və 2001-ci ildə ikinci həyat yoldaşı, amerikalı rəssam Culis Qoldsteyni itirdikdən sonra da qələminə sarılan Con Eyken 2004-cü ildə 79 yaşında vəfat etdi. Lakin onun yaratdığı yağmur damlalarından qurulmuş sehrli dünyalar, dəniz dibindəki xəyali krallıqlar, qurdların dolaşdığı sirli İngiltərə meşələri bu gün də oxucuların ən sevimli və ən maraqlı ədəbi sığınacaqlarından biri olaraq qalmaqdadır.

• Cim Kerri təqaüdə çıxmaq qərarından imtina etdi - Səbəb
• Əfsanəvi caz vokalisti vəfat etdi
• Dünya ədəbiyyatının 10 qeyri-adi süjetli romanı