Qazaxıstanın Manqıstau bölgəsində yerləşən, 12-18-ci əsrlərə aid qayaya oyulmuş beş məscid və müqəddəs ziyarətgahlar UNESCO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilib.

Kulis.az xəbər verir ki, bu tarixi qərar Ümumdünya İrs Komitəsinin Cənubi Koreyanın Busan şəhərində keçirilən 48-ci sessiyasında qəbul olunub.

Komplekslərin siyahıya salınması təşəbbüsü Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Comart Tokayevin 2024-cü ildə verdiyi xüsusi tapşırıqlardan sonra reallaşıb.

Təsəvvüf və qədim inancların vəhdəti

Manqıstaunun fərqli mənzərələri arasında yerləşən bu yeraltı məscidlər Beket-Ata, Şopan-Ata, Karaman-Ata, Şakpak-Ata və Sultan-Epe kimi hörmətli təsəvvüf mürşidlərinin adını daşıyır. Kökləri 12-ci əsr təsəvvüf lideri Xoca Əhməd Yəsəviyə gedib çıxan bu mənəvi ənənə Mərkəzi Asiyada İslamın yayılmasına təkan verməklə yanaşı, yeni pratikləri qədim Tenqri inancları və yerli şamanizm ənənələri ilə heyrətamiz şəkildə birləşdirib. Qazaxıstanın UNESCO üzrə Milli Komissiyasının sədri Erlan Karinin sözlərinə görə, bu abidələrin siyahıya alınması qazax xalqının zəngin tarixinə və mənəvi kimliyinə qlobal səviyyədə verilən yüksək qiymətdir.

Qeyri-adi əfsanələr və yeraltı arxitektura

Hər bir yeraltı məscidin özünəməxsus tarixi və hekayəsi var. Məsələn, 12-13-cü əsrlərə aid Karaman-Ata kompleksi qədim köçərilər arasında mübahisələrin həll edildiyi, andların içildiyi toxunulmaz sülh məkanı sayılıb. İnanca görə, burada andını pozanları ölüm və soyun kəsilməsi təhlükəsi gözləyirdi. 18-ci əsrdə yaşamış məşhur alim və təbib Beket-Ataya isə xalq arasında qeyri-adi bacarıqlar – uzaq məsafələrə anında teleportasiya olmaq (keçmək) və havada qalxmaq kimi xüsusiyyətlər aid edilir. Şakpak-Ata məscidi isə əhəngdaşı qayalarında oyulmuş xaç formalı unikal arxitekturası ilə diqqət çəkir. Qədim dövrlərdə bu məkanlarda təsəvvüflə yanaşı, astronomiya və astrologiya da tədris edilib.

Qlobal turizm və gələcək planlar

Təbii mağaralarda və sıldırım qayalarda oyulmuş bu yeraltı məscidlər yalnız yerli əhalinin deyil, həm də xarici turistlərin mənəvi hüzur axtarışında olduğu əsas mərkəzlərə çevrilib. Rusiya, Türkiyə və İtaliya kimi ölkələrdən gələn səyahətçilər Manqıstaunun sükutunda həm ibadət edir, həm də ibtidai arxitekturanın incəliklərini öyrənirlər.

Qazaxıstan hökuməti getdikcə artan turist axınını idarə etmək və abidələri qorumaq üçün 2027-ci ildən etibarən beşillik inkişaf planına start verəcək. Layihə çərçivəsində əraziyə müasir asfalt yollar çəkiləcək, internet problemi həll ediləcək və ziyarətçilər üçün yeni, kompleks xidmət mərkəzləri inşa olunacaq.

Manqıstau: Qədim Tetis okeanının dibindəki mənəviyyat beşiyi

Qazaxıstanın qərbində, Xəzər dənizinin sahilində yerləşən Manqıstau (tarixi adı ilə Manqışlaq) yarımadası bir vaxtlar qədim Tetis okeanının suları altında olub. Məhz buna görə də bölgənin qeyri-adi sıldırım qayaları və kanyonları bu gün daha çox Mars planetinin səthini xatırladır. Qədim dövrlərdə Böyük İpək Yolunun mühüm qovşaqlarından olan bu ərazi həm də köçəri xalqlar üçün mühüm strateji mərkəz idi. Yeraltı məscidlərin və sığınacaqların məhz burada, sərt səhra relyefinin dərinliklərində inşa edilməsi sufilərin dünyəvi həyatdan uzaqlaşaraq tərki-dünya (zühd) həyatı yaşaması, tam sakitlik içində meditasiya və daxili arınma axtarışları ilə sıx bağlıdır.

• "Ürək etibar edilməyəcək bir vəhşidir..." - Qrem Qrin
• Tramp Vaşinqtonun heykəlinin ucaldılmasını tələb etdi
• II Türkiyə Kino Festivalı keçiriləcək