Bu gün məşhur fransız yazıçı Prosper Merimenin doğum günüdür.

Kulis.az onun həyatı və yaradıcılığı haqqında maraqlı faktları təqdim edir.

Merime 1803-cü il sentyabrın 28-də Parisdə, sənətkar və ziyalı ailəsində dünyaya göz açıb. Atası tanınmış boyakar və Paris Gözəl Sənətlər Məktəbinin katibi, anası isə istedadlı portret rəssamı idi. Bu mühit Prosperin uşaqlıqdan bəri estetika, incəsənət və rəng duyumu ilə nəfəs almasını təmin etdi.

Valideynlərinin təkidi ilə hüquq təhsili alaraq vəkil diplomu qazansa da, Merime məhkəmə salonlarının quru reallığına heç vaxt bağlanmadı. Onun ruhu hüquq məcəllələrindən çox, insan psixologiyasının qaranlıq və sirli labirintlərinə aid idi.

Yaradıcılığının ilk illərində o, ədəbi dünyaya meydan oxuyaraq "Klara Gazul adlı ispan aktrisasının pyesləri" adı altında öz əsərlərini çap etdirdi. Hətta ispan dilindən tərcümə olunduğu iddia edilən bu mətnlər o qədər inandırıcı yazılmışdı ki, dövrün tənqidçiləri yeni bir ispan dahi dramaturqunun kəşf olunduğuna səmimi-qəlbdən inandılar.

Merime təkcə yazıçı deyildi; o, Fransanın ilk Tarixi Abidələr üzrə Baş Müfəttişi təyin olunmuşdu. Fransanın kəndlərini və şəhərlərini qarış-qarış gəzərək dağılmaqda olan qotik kilsələri, qəsəbələri və memarlıq incilərini dövlət qorunmasına alan məhz o oldu.

O, XIX əsrdə fransız oxucusuna rus ədəbiyyatını tanıdan ilk və ən nüfuzlu körpülərdən biri idi. Aleksandr Puşkinin yaradıcılığına heyran olan Merime bir çox əsərləri fransız dilinə yüksək peşəkarlıqla tərcümə etmiş, Lev Tolstoy və İvan Turgenev ilə yaxın məktublaşmalar aparmışdır.

Merimenin rus ədəbiyyatına olan sevgisindən o qədər irəli getmişdi ki, rus dilini mükəmməl səviyyədə özbaşına öyrənmişdi. O, rus mədəniyyətini dərindən dərk etmək üçün Peterburq və Moskva intellektualları ilə daimi əlaqə saxlayırdı.

Fransa imperatoru III Napoleon və xüsusilə imperatriça Yevgeniya ilə yaxın dostluq münasibətləri vardı. O, imperator ailəsinin ən etimad göstərdiyi intellektual məsləhətçilərindən biri kimi sarayda xüsusi nüfuza malik idi.

Merime roman janrından daha çox novella və qısa hekayə janrında zirvəyə çatıb. Onun süjetləri hər zaman qısa, lakonik, lakin son dərəcə gərgin və dramatik olurdu; artıq sözlərə və təsvirlərə nifrət edirdi.

Korsika adasının vəhşi təbiətini, adət-ənənələrini və qeyri-adi qürurunu əks etdirən "Matteo Falkone" novellası yazıçıya dünya şöhrəti gətirdi. Ata qürurunun və sərt ədalətin faciəsini anladan bu əsər dünya ədəbiyyatının şah əsərlərindən biridir.

1845-ci ildə yazdığı "Karmen" novellası ispan qaraçı qızının azadlıqsevər ruhunu və məhəbbət uğrunda ölümü gözdən qaçırmayan ehtirasını təsvir edir. Merime bu əsərlə yalnız ədəbiyyat tarixinə deyil, həm də Corj Bizenin əbədiyaşar operasının librettosuna ilham mənbəyi oldu.

Fantastik və mistik elementlərlə zəngin olan "Lokis" əsərində insan təbiətinin vəhşi instinktləri ilə mədəniyyət arasındakı incə sərhəd araşdırılır. Merime bu novellada qotik ədəbiyyatın ünsürlərini məharətlə psixoloji detektivlə birləşdirir.

Fransa tarixindəki "Varfolomey gecəsi" kimi qanlı hadisələri fon alan bu roman Merimenin tarixin ruhunu bədii şəkildə canlandırmaqda nə qədər mahir olduğunu bir daha sübut etdi. O, tarixdəki quru faktları canlı insan taleləri ilə birləşdirirdi.

Merime təkcə ingilis, ispan və rus dillərini deyil, həm də qədim yunan, latın, italyan və alman dillərini mükəmməl bilirdi. Onun linqvistik biliyi tarixi mənbələrlə işləyərkən və əcnəbi mədəniyyətləri dərindən öyrənərkən əvəzsiz silahı idi.

Fransa Senatının üzvü olmasına baxmayaraq, Merime heç vaxt kor-təbii hökumət tərəfdarı olmamışdır. O, cəmiyyətdəki haqsızlıqları, mədəniyyətsizliyi və bürokratiyanı həm məqalələrində, həm də parlament çıxışlarında kəskin şəkildə tənqid edirdi.

Merime İspaniya, İtaliya, İngiltərə, Yunanıstan və Rusiya kimi ölkələrə uzun səyahətlər etmiş, gördüyü mənzərələri, yerli adətləri və insan tiplərini sonradan öz səyahət qeydlərində və bədii əsərlərində əbədiləşdirmişdir.

1844-cü ildə o, Fransa Akademiyasının həqiqi üzvü seçildi. Bu, onun fransız dili və ədəbiyyatı qarşısında göstərdiyi misilsiz xidmətlərin rəsmi olaraq taclandırılması idi.

Ömrünün son illərini xəstəliklər və siyasi çalxantılar kölgəsində keçirən Merime Parisdə tənha, lakin qürurlu bir həyat sürdü. O, 1870-ci il sentyabrın 23-də Kann şəhərində vəfat etdi və orada dəfn olundu.

Prosper Merime ədəbiyyatda realizmlə romantizmin qovşağında dayanan, əsərlərində psixoloji dərinliyi və süjet dinamizmini ideal şəkildə birləşdirən nadir sənətkar kimi yadda qaldı. Onun yaradıcılığı bu gün də oxucuları insan ruhunun ən gizli guşələrinə səyahətə səsləyir.

• “Qızıl Şir” mükafatının qalibi bəlli oldu
• "Bütün mərmilər zəng edir kimsəsiz evlərə..." - Günün şeiri
• Adəmin torpaqdan yaradılması ideyasında feminin qatlar